HABER ARAMA
SON DAKİKA HABERLER
ANKET
Yeni İnternet Sitemizi Beğendiniz mi?
Yeni İnternet Sitemizi Beğendiniz mi?
  • Gayet Güzel
  • Kullanışlı
  • Beğenmedim
  • Daha iyisi olabilirdi
HABER ARŞİVİ
Lütfen Bir Tarih Seçiniz
FINDIK BORSASI
30 Mart 2020 Pazartesi
Fındık Fiyatı


19.50 TL - 20.00 TL
PUAN DURUMU
NAMAZ VAKİTLERİ
Ünye Nöbetçi Eczaneleri
anabolik sipariş steroid sipariş balkan pharma
24 Mart 2020 Salı Saat: 08:47

Ünye Sancağı (1864 - 1868)

Ahmet Kabayel - A. Derya Varilci
Ünye Sancağı  (1864 - 1868)

19. yüzyılın ortalarında Osmanlı İmparatorluğu 600 yıl süren "eyalet sistemi" uygulamasından vazgeçti. 1864 Vilayet Nizamnamesi adıyla bilinen bir fermanla Osmanlı taşra yönetiminde köklü değişikler yapıldı ve yeni sancaklar (vilayetler) tesis edildi.

150 Yıl Önce  sancaklardan biri de Ünye idi.

Ünye sancağı Merkez Ünye kazası ile birlikte; Fatsa, Niksar, Erbaa, Bolaman ve Karakuş kazalarından oluşmaktaydı.

 

Osmanlı Eyalet Sistemini neden terk etti?

I. Murad (1362 – 1389) zamanında başlatılan eyalet sistemi, sancakların birleşiminden meydana gelmişti. Fethedilen topraklar arttıkça bunların sayısı da arttı. Önceleri "beylerbeyliği" denilen bu yönetim birimlerine 1590’da “eyalet” denildi. 17. yüzyılda Osmanlı topraklarında 36 eyalet mevcuttu.

Osmanlı toprak düzenini teşkil eden dirlikler (timar sistemi) 16. yüzyılın ikinci yarısından itibaren bozulmaya başladı. Avrupa sınai ve ticari atılımlarda bulunurken Osmanlı toprakları geleneksel yöntemlerle yönetiliyordu. Avrupa devletleri sadece ekonomilerini güçlenmekle kalmamış, teknik donanıma sahip güçlü ve disiplinli ordulara da sahip olmuşlardı.

Ayanlar karmaşası, tımar sisteminden vazgeçilmesi ve iltizam sisteminin kurulması gibi gelişmelerin ardından eyalet sisteminden vazgeçildi. 1864’te Sultan Abdülaziz'in iradesiyle Vilayet Nizamnamesi çıkarıldı.  

 

1864 Vilayet Nizamnamesi ve Ünye Sancağı

 

Ünye'nin sancak yapılış tarihi 15 Haziran 1864'tür. Canik Sancağı Meclisi tarafından Müfettişlik Makamı’na yazılan 17 Safer 1281 [22 Temmuz 1864] tarihli yazıda şu açıklamalara yer verilmiştir:

"10 Muharrem 1281 [15 Haziran 1864] tarihinde Dahiliye Dairesi’nden Canik Mutasarrıflığı’na yazılan Sadrazam emirnamesine göre; bazı önemli işleri kolaylaştırmak düşüncesinden dolayı Canik Mutasarrıflığı’nın taht-ı nezaretinde bulunmak ve Ünye kasabası merkez olmak üzere Sivas Sancağı’na bağlı Erbaa, Niksar ve Karaguş kazaları; Bucak Sancağı’na bağlı olup Ünye’ye yakın olan Bolaman kazasıyla Canik Sancağı’nda bulunan Ünye’nin bitişiğindeki Fatsa kazası birleştirilerek Ünye Kaymakamlığı namıyla bir kaymakamlık teşkil kılındığı; Ünye kazası müdürü Istabl-ı Âmire müdürlüğü payelilerinden Mustafa Efendi’nin Sultan Abdülaziz Han’ın emriyle kaymakam tayin edildiği belirtilmiştir. Ayrıca, yeni sancak teşkiliyle beraber eşkıyaların yakalanması, Tersane-i Amire malzemelerinin daha kolay tedarik edilmesi, deniz ve kara ticaretinin arttırılacağı hususlarından bahsedilmektedir." [Levha 7, Osmanlı Belgelerinde Ünye Sancağı Sergisi.]

Ünye'nin sancak (vilayet) oluşuna dair belge:

Ünye Sancağı kaymakamı Mustafa Efendi'nin Müfettişlik Makamı’nda bulunan es-Seyyid Ali Rıza Efendi’ye gönderdiği 29 Muharrem 1281 [4 Temmuz 1864] tarihli yazıda; Niksar, Erbaa, Bolaman, Fatsa, Karakuş ve Ünye kazalarının birleştirilmesiyle Ünye Sancağı'nın kurulduğu, kaymakamlık vazifesinin de kendisine verildiği ve Ünye Sancağı'nın kuruluşu için yapılan resmi merasim hakkında bilgi verilmektedir. [Levha 1: BOA. A.MKT.MHM 311/56]

Ünye, sancak kararının ardından süratle imar ve iskan işlerine girmiş, tarihinde ilk defa ciddi anlamda şehir planlamasına tabi tutulmuştur.

Ünye'nin sancak olması sadece Ünye merkez kazasıyla sınırlı olmayıp sancağa bağlı kazalarda da önemli imar faaliyetlerine başlanmıştır. Yollar, köprüler, çarşılar inşa edilmiş, dağlarda bulunan eşkıya ve asker firarileri yakalanarak asayiş sağlanmıştır.

 

 

Ünye Sancağı Kaymakamları

 

Yukarıda belirttiğimiz gibi Ünye Sancağının ilk kaymakamı Istabl-ı Amire (Has Âhırlar) payelilerinden Mustafa Efendi'dir. Dönemin kaymakamı, günümüzdeki ilçe kaymakamlarından farklı olarak birçok ilçenin yönetiminden sorumlu bir sancak yöneticisidir. 

Kaymakamlık, Osmanlı idarî ve askerî teşkilâtında bazı görevliler için kullanılan bir unvan ve terimdir. Sözlükte “birinin yerine geçen, yerini tutan, vekil, nâib” anlamındaki "kaim-makam"dan gelir.

1868 sonrası sancağın yönetimi kaymakamdan alınıp mutasarrıfa bırakılmıştır. Kaymakam da kazanın mülkî âmiri olmuş ve genellikle Mekteb-i Mülkiyye mezunları arasından seçilmiştir.

Ünye'nin sancak statüsü 1868 yılında resmiyette sona ermesine rağmen bazı durumlarda sancak konumu sürmüştür. Örneğin vergi toplanması ve yargı kurumları açısından Ünye bazı yazışmalarda sancakmış gibi ele alınmaktadır.

Osmanlı belgelerinde yer alan Ünye Sancağı kaymakamları:

Mustafa Efendi

Mehmed Paşa

Mehmed Muhtar Bey

İlk Ünye kaymakamı Istabl-ı Amire  payelilerinden Mustafa Efendi  Mart 1864'te Ünye kazası müdürü iken Ali Rıza Efendi’ye konularla alakalı raporlar verdiği ve Ünye sancağının ilk Kaymakamı tayin olunduğu Levha 1'de yer almaktadır.

Müteveffa İstanköy Adası (Kos Adası) kaymakamı Emin Bey'in yerine eski Ünye kaymakamı Mustafa Efendi'nin tayini. (A.MKT.MHM 363-241283.cA.12)

Mustafa Efendi'nin yerine gelen Ünye kaymakamı Mehmed beyin de Gümüşhane Kaymakamı Mehmed Paşa ile yer değiştirdiği belge:

"Ünye kaymakamı Mehmed bey ile Gümüşhane Kaymakamı Mehmed Paşa’nın vazife yerlerinin değiştirilmesi." 1284. Ra.01 [3 Temmuz 1867] (T.C. Başbakanlık Osmanlı Arşivi, MVL 737-71)

Ünye kaymakamı Mehmed Paşa’nın Gümüşhane kaymakamlığına tayininden dolayı Ünye kaymakamlığına Gümüşhane eski kaymakamı Mehmed Bey’in tayini. 1284.S.18 [21 Haziran 1867] (T.C. Başbakanlık Osmanlı Arşivi; A.MKT.MHM 386-88)

 

Ünye'nin İmarı ve Ünye Limanı

Şehrin resmi yapıları, cadde ve sokaklar, cami ve mezarlıklar onarılır. Yeni çarşı yerleri düzenlenir, şehre tatlı su bağlanır, akmayan çeşmeler onarılır ve yeni çeşmeler tesis edilir..

Hükümet konağı yakınında bulunan kütüphane ve fetvahane onarılarak, çarşıya 7-8 kadar fevkani ve tahtani (altlı üstlü) kagir mağazalar inşa edilmiştir.

Gavraz'da (Tekkiraz) bulunan kaplıcanın da tamamlanması için gerekli olan işler Süleyman Bey tarafından tedarik edilmiştir.

İmar faaliyetlerinin en önemli kısmı Ünye Limanı konusuydu.

Yolcu vapurları Ünye'nin yakınından gelip geçmekteydi. Fransız ve Osmanlı vapurları Ünye'ye haftada bir iki defa işletilmiş olursa yük ve yolcu talep edildiği kadar olacaktı. Ünye limanının keşfi görevi Trabzon'da bulunan Feyzi Paşa'ya verilmiş, Fransız vapurlarının Ünye'ye işletilmesi için Trabzon Fransız konsolosluğuna, Osmanlı vapurlarının işletilmesi için de Dersaadet'e resmi yazılar yazılmıştır. 1 Ekim 1864 tarihli yazıda; Ünye limanının tamir edilerek Fransız ve Osmanlı vapurlarının Ünye’ye uğraması talep edilmiştir. [Levha 14, BOA. A.MKT. MHM 317/7]

 

 

1864 Büyük Çerkez Sürgünü

ve Ünye'de Muhacir Belgeleri

 

Ünye Sancağı kaymakamı Mustafa Efendi ve sancak meclisi tarafından Sadaret’e gönderilen 9 Ağustos 1865 tarihli emirde Ünye Sancağı kazalarında henüz iskân olunamayan muhacirinin ne kadar nüfusa sahip olduğu ve bunların hayvan, tohumluk ve ziraat edevatı ihtiyaçlarının ne miktarda olduğunun bildirilmesine ilişkin hususlar yer almaktadır ve en kısa zamanda tespitinin yapılarak bildirileceği belirtilmektedir. [BOA, MVL 711-3]

Nitekim iki ay içinde muhacirlerin iskanı sağlanmış,durumları tespit edilerek gerekli yardımlar sağlanmıştır:

Ünye Sancağı’na iskan olunan muhacirlerin nüfus miktarları, zirai varidatları ve teferruatına dair Canik Mutasarrıflığı tahriratı Meclis-i Vala’ya havale edilerek söz konusu muhacirlerin zirai edevata ait masraflarının mal sandığından verilmesi hakkındaki Ünye Sancağı kaymakamı Mustafa Efendi ve Ünye Meclisi azalarının taleplerinin kabulü; 11 Ekim 1865, [BOA, MVL 713-95]

 

 

ÜNYE TARİH ARAŞTIRMA GRUBU / AHMET KABAYEL - AHMET DERYA VARİLCİ

 

 

Bu haber toplam 100 defa okunmuştur
Anahtar Kelimeler : Ünye, Sancağı, (1864, -, 1868)

Haber Yorumları ( 0 Adet)

Adınız
E-mail Adresiniz
Güvenlik Kodu Lütfen Resimdeki kodu yazınız
Bu Habere Yorum Yapılmamış.
İlk Yorumu Siz Yapmak İster misiniz?

Son Haberler