HABER ARAMA
SON DAKİKA HABERLER
ANKET
Yeni İnternet Sitemizi Beğendiniz mi?
Yeni İnternet Sitemizi Beğendiniz mi?
  • Gayet Güzel
  • Beğenmedim
  • Daha iyisi olabilirdi
  • Kullanışlı
HABER ARŞİVİ
Lütfen Bir Tarih Seçiniz
FINDIK BORSASI
24 Eylül 2020 Perşembe
Fındık Fiyatı


PUAN DURUMU
NAMAZ VAKİTLERİ
Ünye Nöbetçi Eczaneleri
anabolik sipariş steroid sipariş balkan pharma
5 Eylül 2020 Cumartesi Saat: 11:06

Tarihte Ünye’nin Üzüm Bağları ve Şarapları

Yaşar KARADUMAN
Tarihte Ünye’nin  Üzüm Bağları  ve Şarapları

Ünye’nin hemen hepsi birbirine benzeyen İnaos, Oenes, Oinoe, Oine Oinoie, Onea, Oenoe, Noi, Oinoi, Unieh, Unie, Unia gibi Grek’çe isimleri, üzüm, üzüm bağı, şarap, üzümü bol olan yer, anlamına gelmektedir.

 Şarap taze üzüm suyunun mayalanması ile elde edilen alkollü bir içecektir. Üzüm dışında diğer meyvelerden de yapılır, yüzde 88 su, yüzde 12’si alkoldür.  Sankritçe “sevgili” anlamına gelir. Hititler “Weana” demişlerdir. Yunancası  "Woine" veya "Oinos", Latincesi "Vinum", İtalyanca ve İspanyolca "Vino", Almancası "Wein", İngilizcesi "Vine", Fransızcası "Vin" dir.

Bir zamanlar şarap ve üzüm şehri olarak bilinen ve adları da üzüm ve üzüm bağları anlamına gelen Ünye’de tarihin hangi dönemlerinde şarap üretilmiştir, tam olarak bilemiyoruz.

Ama Ünye’de geçmişte bir şarap üretimi yapıldığı da bir gerçektir. Bunu, günümüze kadar ulaşan bazı belgelerden öğrenmekteyiz. Bunlar,  Ünye’nin Oinoe, Oine gibi adlarının üzüm bağı ve şarap anlamına gelişi,  Bizans’ta,  şairlerin “Gelmez oldu Oney’in şarapları” diye şiirler yazdıkları efsanesi, Ünye’de Bağbaşı diye bir yerin olması ve 1930 yılında yayınlanan Ünye Rehberinde Ünye’de şarap imalathaneleri olduğu yazıyor olması, bir belgede de son imalathanenin 1936 yılında kapandığı,  Ünye’de eski adı “Kelas” olan“Koruklu” köyü ile Yüceler köyünde şarap imal edildiği “Koruk” un bir üzüm cinsi olduğu.

Ayrıca Strabon gibi  tarihçiler Karadeniz’de verimli bağlar olduğunu ve buralardan  Venedik’e şarap gönderildiğini yazmaktadır.. Biz bu araştırmamızda Ünye’de 1936 yılında kapanan son şarap imalathanesini bulduk ve onu işleyeceğiz.

Ünyeli gemicilerin Venedik ve Marsilya gibi limanlara götürdükleri mallar arasında bol miktarda şarap olduğu bazı tarihi kaynaklarda yazılıdır. M.S. 600 yılları sonlarına Ünye, şarapçılıkta gelişen ve arka yamaçları üzüm bağları olan bir şehir olarak karşımıza çıkmaktadır. “Bağbaşı Tepesi”nin adı da bu üzüm bağlarından gelmektedir.

Ünye’nin hemen hepsi birbirine benzeyen İnaos, Oenes, Oinoe, Oine Oinoie, Onea, Oenoe, Noi, Oinoi, Unieh, Unie, Unia gibi isimlerinin üzüm, üzüm bağı, şarap, üzümü bol olan yer, anlamına gelmektedir.

Karadeniz sahil şeridinde şarap üretimi çok yoktur. Şarapçılık yüz kilometre arkamızda Niksar ve Tokat’ta başlar. Sahil şeridinde yemeklik iki meşhur üzüm vardır. Hırtarıç üzümü ve kokulu siyah üzüm, buna İsabella üzümü, muhacir üzümü ve Batum üzümü de denir. 1800 lü yılarda Gürcistan’dan gelen muhacirlerin getirdiği söylenir.

 

İzabella Üzümü

Kokulu Üzüm ve Hırtarıç Üzümü

Karadeniz Bölgesinde Artvin - Sinop arasındaki sahil şeridinde çilek tadını andıran özel aromaya sahip,  mavi-siyah, pembe, bakır kırmızı ve siyah renkli bir üzüm yetiştirilmektedir. Buna yöre halkı kokulu üzüm der. Bu üzümün literatürdeki bilimsel adı “İzabella Üzümü”dür. Hırtarıç diye bildiğimiz tür ise İzabella üzümünden üretilmiş bir türdür.

Vitis Labrusca, İzabella adıyla litaratürde yer alan bu üzüm olgunlaştığında çevreye yaydığı çilek-ahududu kokusu ile bilinir.

Akrabası olan Hırtarıç ise biraz daha serttir. Kasım ayında tatlanır.

Hırtarıç Ermenice kökenli bir kelimedir. “Sert, kaba” anlamına gelir. Bizim kaba saba adamlar hakkında kullandığımız  “Hırt” kelimesi ile aynı kökendendir..   Bir bilim adamı Hırtarıç üzümünün  "İsabella" üzümünden olduğunu kanıtlamıştır. Bütün bu bulgulardan ortaya şu çıkmaktadır. Ünye’de geçmişte bağcılık ve şarapçılık yapılmıştır.

Ermeni ve Rum ahalinin de Ünye’den gitmesi ile bu meslek son bulmuş, üzüm bağları sökülmüş yerine fındık dikilmiştir. Son şarap imalathanesi de 1936 yılında kapanmıştır. Ünye’de şarap ve şarapçılık konusunda şimdilik elimizde bulunan bilgiler bu kadardır.

İzabella dediğimiz kalın kabuklu çilek aromalı üzüm ve onun bir başka cinsi biraz daha sert ve ekşi olan Hırtarıç üzümü Ünye ve çevresinde bol miktarda yetiştirilmekte ve çarşı-pazarda satılmaktadır. Bu üzümden halen evinde amatörce şarap yapanlar ve Ünye’nin her köyünde ve hatta şehir içinde bile İzabella ve Hırtarıç üzüm asmaları bulunan bir sürü bahçe vardır.

 Ünye’de Son Şarap İmalatçısı

Bulunan damacana ve şarap etiketi

Ve Yazılı Belgeler

 Ünye ve şarap.

 Ünye’de en çok yazılan konulardan biri. Arkada Tekkiraz’a kadar uzanan bir bölgede o bölgelerdeki Rum ve Ermeni köylerinde çokça yapılmış ve hatta Ünye’den yelkenlilerle Marsilya’ya kadar ticareti yapılmıştır.

Ünye’de bilebildiğimiz kadarı ile son şarap imalathanesi 1936 yılında kapanmıştır.

Bugün bu son şarap imalathanesine ait elimize yeni bulgular geçmiştir. Şarap imalatında kullanılan damacanalar, “Ünye Şarabı” adlı şarapların şişe etiketleri, İnhisar Başmüdürlüğü (Tekel) tarafından ver ilen izin ve yetki belgeleri ile şişe etiketleri ve on bin kilo şarap siparişi ile ilgili belgeler bulunmuştur.

Ünye’de üzüm bağlarının ve şarap imalatının yok oluş nedenleri hakkında bilimsel bir araştırma ve çalışma yapılmamıştır. Yapmaya kalktığımızda da geç kalınmıştır.

Yalnız kıyıda köşede yazılmış doğrulatamadığımız bir kaç kırık dökük bilgi kalmıştır.

Ünye’de üzüm bağları ve şarap imalatı hakkında ne bir iz ne de bir kişi kalmıştır.

Sağdan soldan edindiğimiz bu bilgilerle Ünye’de şarapçılık sağlıklı olarak ne yazık ki yazılamıyor. Bu konuda bilgi alacağımız bir tek Hacı Mustafa Kalafat kalmıştır, bizi kabul edip bildiklerini söyledi. Çalışmalarımız sırasında yardımlarını esirgemeyen son şarap imalathanesine ait belgeleri bize sağlayan imalathane sahibi Kara Ali’nin Sabri’nin torunu Neşe Akkaş’a ve katkıları için  Bilgin Hasdemir’e teşekkür ederiz. (Yaşar Karaduman)

  Hacı Mustafa Kalafat’ın bize anlattıkları:

Ünye’de şarap imalatı ile uğraşan kimlerdi?

Ünye de şarap imalatıyla uğraşan iki kişiyi tanıyorum Kara Ali’nin Mehmet ve Kara Ali’nin Sabri, iki kardeşti. Ortaçarşı Caddesi Kefeli Han’ın olduğu yer de şarap imalathaneleri vardı.

Ünye’de bu kadar ileri bir şarapçılık neden kayboldu

Eskiden Ünye’de eskiden bağ bahçe üzümdü, üzümü çok meşhurdu, üzümün siyah taneleri birbirine bitişikti. Bu üzümlerden burada ürettikleri çok kaliteli şarapları dış devletlere gönderirlermiş orada çok rağbet görürmüş. Bu şarap Ünye’de üretildiği için Ünye Şarabı ismini almıştı.

Ünye’nin çevresi eskiden üzüm bağları ile doluymuş, bu hangi cins üzümdü bu bağlar neredeydi?

Ünye’de bu şaraplık üzüm halen bazı bahçelerde bulunur. Öyle şarap fabrikasında işlenecek kadar fazla bir ürün yok, kaybolmak üzere. Ünye’nin köylerinde de yetişir bu üzüm. Rengi siyah, sıktığın zaman içinden kırmızı ekşi su çıkar, adı Hırtarıç üzümüdür. Şarabı daha çok burada oturan Ermeni ve Rumlar yapardı, onlar gidince bağlar bakımsız kaldı bölgeye yeni gelenler bağları söktüler, fındık diktiler. Son şarap imalathanesi bahsettiğimiz kişilerindi o da 1936 yılında kapandı.

Siz şarap imal edilen bugün yıkılmış bir halde duran imalathaneyi çalışırken gördünüz mü?

Ben 15 yaşındaydım imalathanenin çalıştığı zamanları bilmiyorum.

Üretilen şaraplar nereye satılırdı?

Yurt dışına satılırdı. Başta Fransa’ya ve çeşitli ülkelere giderdi. Ünye’de 8-10 yıl şarapçılık işi yapılmış. 

Bu imalathaneye üzüm nereden gelirdi?

Ünye’nin farklı köylerinden gelirdi.

Ünye halkı bu şaraplardan alır içer miydi?

Yurt dışına satılan şarabın muhakkak Ünye’de de tüketimi olmuştur.

Bu bağları koruyabilseydik Ünye’de bir iki şarap imalathanesi olsaydı kötü mü olurdu, iyi mi?

Pek güzel olurdu, zamanın da koruyamadık bilemedik, gelen nesil bunun kıymetini anlayamadı fabrika kapandı gitti.

 Ünye zaman içinde çok köklü bir değişime uğradı bazı meslekler yok oldular şarap üretimi de bunlardan biri, bunu Ünye için bir kayıp olarak görüyor musunuz?

Keşke kaybolan bütün sanat dallarını şarapçılıkta dâhil koruyabilseydik ne güzel olurdu,  kayıp olarak görüyorum.

Tekrar şarap üretimini canlandırmak için önce üzüm bağları yapmak lazım. Çevrede boş arazi yok, çevredeki fındıkları sökmek lazım, acaba şarapçılık fındığa alternatif olabilir mi?

Bu gayet güzel bir şey ama buna bir öncü lazım,  sermayedar olması lazım, yapılsa güzel olur halkımızın buna duyarlılığı olur mu olmaz mı bilemem olsa güzel olur tabi ki.

Karadeniz’de şarap ve üzüm bağı olan yer yok. Geçmişte de yoktu. Bir tek Ünye’de vardı. Acaba neden?

Ünye toprağı ve coğrafi konumu, deniz kenarı ve havasının nemli olması ve rüzgarların esiş yönleri bu üzümün yetişmesine müsait olduğu, Ünye’nin vermiş olduğu kaliteli üzümü çevrede hiçbir yerde yetişmediği söylenir.

Bu haber toplam 1.964 defa okunmuştur
Anahtar Kelimeler : Tarihte, Ünye’nin, Üzüm, Bağları, ve, Şarapları

Haber Yorumları ( 0 Adet)

Adınız
E-mail Adresiniz
Güvenlik Kodu Lütfen Resimdeki kodu yazınız
Bu Habere Yorum Yapılmamış.
İlk Yorumu Siz Yapmak İster misiniz?

Son Haberler