HABER ARAMA
SON DAKİKA HABERLER
ANKET
Yeni İnternet Sitemizi Beğendiniz mi?
Yeni İnternet Sitemizi Beğendiniz mi?
  • Gayet Güzel
  • Beğenmedim
  • Daha iyisi olabilirdi
  • Kullanışlı
HABER ARŞİVİ
Lütfen Bir Tarih Seçiniz
FINDIK BORSASI
24 Ekim 2020 Cumartesi
Fındık Fiyatı


PUAN DURUMU
NAMAZ VAKİTLERİ
Ünye Nöbetçi Eczaneleri
anadolujet telefon pegasus telefon thy iletişim
26 Eylül 2020 Cumartesi Saat: 09:26

Ünye’de Dondurmanın Öyküsü

ÜNYE TARİH ARAŞTIRMA GRUBU Ahmet KABAYEL Ahmet Derya VARİLCİ
Ünye’de Dondurmanın Öyküsü

Dondurmanın atası antik çağlardan bu yana kullanılan buzlu şerbettir. Eski Sümer ve Mısır belgelerinde benzer içkilerin kullanılması, soğuk tatlıların atası dondurmayı çağrıştırmaktadır. Dondurmanın buzlu şerbet olarak kullanıldığı dönem, MÖ. 550 yılına aittir ve Persler tarafından kullanılmıştır

 Ünye’de ilk Dondurma imalat

Ünye’de ticari anlamda ilk dondurma ne zaman ve kimler tarafından imal edildiği bilinmemektedir. 1930’ların sonunda şekercilik ve pastacılıktan ayrı bir uğraş olarak ortaya çıktığını öğrendiğimiz dondurmayı ilk imal edenler arasında Mustafa Çavuşoğlu adı geçmektedir. Temiz ve titiz olmasından dolayı Tozbey diye bilinen bu Ünye esnafı, çoğu Ünyelinin tanıdığı ve birkaç yıl önce vefat eden Bolpaça Nuri lakaplı kurukahveci Nuri Çavuşoğlu’nun babasıdır. Gökhan Çavuşoğlu, dedesi ‘Tozbey’in dondurma servisinde kullandığı 85 yıllık spatulayı bulup bize getirdi. (Bakır alaşımlı spatula fotoğrafta görünmektedir.) 

Önceleri salep kullanılmadan pirinç unuyla yapılan dondurmalar, sonraki yıllarda saleple yapılmaya başlanır. Köylerden toplanan salep yumruları kaynatılıp kurutularak, değirmenden geçirilir. Dondurma asıl lezzetini bu aşamada bulur. Zaten o dönemde ardı arkası kesilmeden Ünye’de kar kuyuları açılmaya başlamış ve dondurmacılık mesleğini icra eden “ilkler” ortaya çıkmıştır.

Konuyla ilgili olarak Topçu Dondurma’nın sahibi Topçu Hüseyin Diktepe’nin oğlu Ahmet Diktepe’den, Şekerci Niyazi Aktuğ’un oğlu Ahmet Aktuğ’dan,  Aşçı Hamit’in oğlu Mehmet Suyabatmaz’dan, Bolpaça Nuri’nin oğlu Gökhan Çavuşoğlu’ndan, emekli terzi Ahmet Yeşil’den ve tabi her zamanki bilgi kaynağımız Ünye’nin yaşayan belleği Recai Çavuş’tan (Ekinci) bilgi aldık. 

1940’ta dondurmacılığa başlayan Hüseyin Diktepe (Topçu), askerlik öncesi Kolçaklar’dan dondurma yapmayı öğrenmiştir. Demek ki, Namık Kolçak’ın dedesi de dondurma yapımıyla uğraşan ilklerden birdir. 

 Kar Kuyuları ve Dondurma

 Kar kuyuları, soğutma cihazlarının olmadığı yahut yaygınlaşmadığı devirlerde, soğutma işlemi için gerekli düzeneklerdir. Kışın yağan karın toplanarak, genişçe açılmış kuyulara gömülmesinden ibarettir. Geniş bir odayı andıran 10 – 15 hatta 20 metre derinliğinde çukurlardan oluşan kuyularda, sıkıştırılarak topaklanmış karın buza dönüşmesi sağlanır. Eğimli arazide açılan bu kuyuların dibinde, bir de su tahliye deliği bulunur. Dip kısım kalaslarla örtülür ve yivdin serilir. Üstü de kapatılarak dışarıdaki havayla teması kesilir. Testere ile kesilerek kalıplara bölünen buzlar, talaşa bulanarak çuha yahut benzeri bezlere ve çuvallara konularak eşek sırtında gerekli yerlere taşınır.

 Kar Kuyusu Sahipleri ve İlk Dondurmacılar

 Karcı Hasbi’nin kuyusu Kiraztepe, Bağbaşı.

Ede Sabri’nin kuyusu Kiraztepe’de.

Saray Cami müezzini Kaplan (Dondurmacı Ali Soytürk’ün anne tarafından dedesi), Çınarlık Mahallesi’nde kar kuyusu var, dondurmacı.

Hüseyin Diktepe (Topçu) – Hacıbekir Dondurma, Gölevi’nde ve Çamurlu Mahallesinde kar kuyuları.

Recai Sırmabıyık, Tepe’de şimdiki Öğrenci yurdu’nun yanında kar kuyusu,

Süleyman Kösecioğlu (İpçi), kar kuyusu ortağı ve dondurmacı.

Mustafa Yiğenoğlu, Kiraztepe, Hamidiye Mahallesi, kar kuyusu vardı ve dondurmacı.

Molla Ahmet’in fındıklığında bulunan kuyu…

Kemal Çakıroğlu (Küçük Asker)- Han Boğazı’nda dondurmacı.

Aşçı Hamit (Suyabatmaz), 1960’lı yılların ortasında ilk makineli imalata geçerek Roma Dondurması’nı kurdu.

. O günleri yaşamayan bilemez. Delikli kuruşla (2,5 kuruş) dondurma aldığımız günlerdi. Birden beş kuruşluk dondurmaya terfi ettik. İki delikli kuruşu bir araya getiremeyen dondurma yiyemeyecekti. Çocuk yüreğimizde ilk ve belki de en önemli kaygı böyle yaşandı.

Henüz yaza girmeden, ilkbaharı yağışsız ve sıcak karşıladığımız günlerde Ünye, dondurma mevsimine hazırdır. Genellikle 23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı, dondurmanın start aldığı gündür. Son dönemde havaların güneşli gittiği her mevsim Ünye’de dondurma bulmak mümkündür.

 Topçu Dondurma

 1940 Tarihinde dondurmacılığa başlayan Hüseyin Diktepe’nin daha önceki uğraşı Çataltepe Suyu satışıdır. Askerlik dönüşü Çöremez’de (Ünye’nin Gölevi mevki) bir kar kuyusu açtırarak, profesyonel dondurmacılığa adım atar. Dondurmaya en önemli malzeme olan buzu sağlayan bu ilk kar kuyusu yetmeyince, Diktepe, Çamurlu Mahallesi’ndeki evinin yanına ikinci kuyusunu açtırır. Modern soğutucular ve dondurma makinelerinin yaygınlaştığı 1960’lı yıllara kadar bu kuyuları kullanır. Ahmet Diktepe’nin ifadesiyle, evin yanındaki kar kuyusu neredeyse bir evin sığabileceği genişlikte, 10-15 derinliğindedir. 1978’de her iki kuyu da kapatılmıştır.

Askerliğini topçu olarak yapan Hüseyin Diktepe, yakın çevresinde “Topçu” lakabıyla anılır. Bir aile büyüğünün adından esinlenerek, yaptığı işi Hacı Bekir Dondurma olarak isimlendirir. Yıllar sonra oğlu Ahmet, sürdürdüğü baba mesleğinin adını, baba lakabı uyarınca Topçu Dondurma olarak değiştirir.

 Roma Dondurması

 1960’ların ikinci yarısında Ünye dondurması “makineli” döneme girer. İlk makine ile yapılan dondurmalardan biri Aşçı Hamit’e (Suyabatmaz) aittir. Roma Dondurması adıyla Hükümet Caddesi üzerinde ve şu an Yaman Kuyumcu’nun bulunduğu yerde imalatına ve satışına başlanır. Daha yumuşak ve krem kıvamında bir dondurmadır. Roma Dondurması’nın farklılığını ve yapılış biçimini 1932 doğumlu Mehmet Suyabatmaz’dan dinledik.   

Dondurma işine 17 yaşında “Müezzin Emmi”nin yanında başlayan Mehmet Suyabatmaz, makineli dondurmaya ilk geçen yerlerden biri olan Park’ta (şimdiki Yunus Emre Parkı) bir dönem çalışır. O dönem Aydın’ın Nazilli ilçesinde Uğur Dondurma Makineleri adıyla soğutucu imalatına başlanmış ve bütün ülkeye buradan yayılan makineler aracılığıyla bugünkü dondurma sektörü doğmuştur. Halen 120 ülkeye ihracat yapan bu firma, soğutma sektöründe ülkemizin lider kuruluşlarından biridir.

Aşçı Hamit Suyabatmaz’ın kendi mülkü olan işyerinde başlattığı Roma Dondurması uzun yıllar burada hizmet verir. Mehmet Suyabatmaz bu süre zarfında dondurma imal eder ve satış yapar. Kendisinden dondurma tarifini aldık. Tarif ederken, imalat sırasında gösterdiği titizliğe benzer bir üslupla anlattı:

25 Kg.lık bir tencerede süt kaynatılır. Süt seçimi özeldir. Her yerden süt alınmaz, bazı yerlerin yahut kişilerin sütü tercih edilir. Uzun bir kaynatma işleminden sonra daha geniş bir kaba alınan süte 1 kg. civarında şeker konur. Hafif kaynatılarak üzerine azar azar üç çorba kaşığı salep ilave edilir. Bir dönem Aloğlu’nun Değirmeni’nde ince ayar çekilmiş salep kullanıldığı ifade edilmiştir. Sonra soğutularak kalıplara yerleştirilir. Servis edilmek üzere soğutucu makinelerde muhafaza edilir.

 (Bu araştırma Temmuz 2010 tarihinde Ünyekent’te tefrika edilen ÜTAG’ın bir yazı dizisinden derlenmiştir.)  

Bu haber toplam 867 defa okunmuştur
Anahtar Kelimeler : Ünye’de, Dondurmanın, Öyküsü

Haber Yorumları ( 0 Adet)

Adınız
E-mail Adresiniz
Güvenlik Kodu Lütfen Resimdeki kodu yazınız
Bu Habere Yorum Yapılmamış.
İlk Yorumu Siz Yapmak İster misiniz?

Son Haberler