HABER ARAMA
SON DAKİKA HABERLER
ukrayna nakliyat belarus nakliye Moldova Nakliyat ordu reklam ajansı
1 Şubat 2021 Pazartesi Saat: 17:20

”Ordu, 4 Nisan 1921 tarihinde İl oldu

Ünye Ordu’ya 100 yıl önce Geçici olarak bağlanmıştı

Ünye,  Samsun’un kazası iken Samsun’a tekrar geri bağlanacağı sözü verilerek, il olabilmesi için yeterli kazası olmayan Ordu’ya“geçici olarak” bağlanmıştı. Bu sözün yerine getirilmemesi Ordu ile geçmişte çok sıcak ilişkiler kurulamamasına neden olmuştur.

Ordu 1920 yılına kadar Trabzon Vilayeti'ne bağlı bir kaza iken 04 Nisan 1921 tarih ve 69 sayılı ''Ordu Müstakil Livası Teşkiline Dair Kanunla'' merkezi Ordu olmak üzere Canik Sancağı'na bağlı olan Fatsa ve Ünye kazası da Ordu'ya bağlanmış ve müstakil Ordu Livası teşkil edilmiştir.

 Ünye, ise tarihte vilayet’e karşılık olan  “Sancak Beyliği” olmuştur. Kelime anlamı olarak  "Sancak", Osmanlı taşra teşkilatında kazaların birleşmesiyle kurulan ve vali konumundaki Sancakbeyi denilen görevli tarafından yönetilen idari birimin adıdır.

Osmanlı taşra yönetiminin temeli, tımar sistemi denilen, bir kısım asker ve devlet görevlilerine vergi kaynaklarının tahsis edilmesi ve buna karşılık onlardan devlet için hizmet beklenmesi sistemine dayanırdı.

 Taşra teşkilatı, küçükten büyüğe; köy (karye), nahiye, kaza, sancak (liva) ve eyaletlerden oluşmakta idi. Nahiyelerin köylerle birleşmesinden kazalar, kazaların birleşmesinden sancaklar, sancakların birleşmesi ile de eyaletler ortaya çıkmıştı. Kazalarda yönetici olarak, kadı, alaybeyi ve subaşı bulunurdu. Kadılar adli işlere, subaşılar ise asayişle ilgili işlere bakarlardı.

Sancakları ise Sancak Beyi denen kişi yönetir, bu kişi askeri ve idari işlerin tümünden sorumlu olurdu.

 Konumu, gereği tarihinde hep stratejik bir yerleşim yeri olan Ünye, 97 yıl önce Ordu'ya bağlanarak ilçe oldu.

1921 yılında TBMM'de yapılan toplantıda il olacak yerleşim yerleri açıklandığında Giresun’un vilayet olması, Ordu'nun da buraya bağlanması kararlaştırılmış; Ordu'nun bu karara karşı çıkılması üzerine vilayet yapılarak Ünye ve Fatsa Ordu'ya bağlanmıştı.

97 yıl önce alınan bu kararın ardından Ünye'de büyük bir miting düzenlenmiş ve karar çok sayıda telgraf çekilerek protesto edilmişti. Ancak tüm bu çabalar sonuç vermemiş Ünye Ordu'ya bağlı bir ilçe olarak kalmıştır.

  Ünye Vilayeti-Ünye Sancağı

 “Son Ünye Sancak Bey’i” adlı çalışmamda Ünye’nin Sancak Beyliği oluşu ve Sancak Beyi Haznedarzade Süleyman Paşa’nın  torunu Mehmet Nuri Paşa hakkında aşağıdaki bilgilere ulaştım

“Trabzon’un fethinden sonra yapılan idari yapılanmada Canik Sancağına bağlı bir kaza olarak görünen Ünye, 1864 yılından 1868 yılına kadar Sancak Beyliği oldu.

Bu, şimdiki vilayete eş bir idari sistemdi. Kendisine bağlı kazaları vardı. Canik (Samsun) Sancağına bağlı bir kaza iken, 1864 yılında sancağa dönüştürülerek, Fatsa, Niksar, Erbaa, Bolaman ve Karakuş Ünye’ye bağlanmış.fakat sancaklık kısa sürmüş, 1864 yılında yeniden kazaya dönüştürülerek Canik Sancağına yani Samsun’a, 1921 yılında da Ordu iline bağlanmıştır.

 Bu yapılanmada Ünye Sancak Beyliği’ne Haznedarzade Süleyman Paşanın torunu Mehmet Nurettin (Nuri Paşa) getirilmiştir. Fakat resmi kayıtlarda Nuri Bey’in adı geçmez, Ünye Sancağını kaymakam Mustafa Efendi adında bir yönetici yönetmektedir.

Ünye tekrar kaza olarak Canik Sancağına Samsun’a bağlanınca sancak beyliği makamı kaldırıldı. Böylece Nuri Paşa’nın Ünye’nin ilk ve son Sancak Beyi olduğu söylenir. Nuri Paşa Ünye’de yaşadı ve vefat etti. Çamurlu Mahallesi Tepe mevkiinde aile kabristanlığına defnedildi, mezarı zamanla kayboldu. Bir zamanlar torunun torunu Prof. Dr. Ayşe Yalın’la aile mezarlığında bulduğumuz eski bir mezarın Nuri Paşa’nın mezarı olabileceği konusunda tahminlerimiz vardı..

 Ünye Ordu’ya Bağlanıyor

1920 yılında Ordu ile Giresun kaza olarak Trabzon Sancağına, Ünye ile Fatsa da Samsun Canik Sancağı’na bağlıydı. 1920 yılındaki yeni idari yapılanma sırasında Meclis İçişleri Komisyonu’nda Tirebolu, Görele ve Ordu kaza olarak Giresun’a bağlanmış, Giresun’un ayrı bir vilayet yapılması kararı alınmıştı.

O sırada Şarkikarahisar (Şebinkarahisar) milletvekili olarak Meclis’te bulunan ve aslen Mesudiyeli olan Serdarzade Mustafa Bey’in önderliğinde verilen zorlu mücadeleler 1921’e kadar sürdü.

Serdarzade Mustafa Bey Ordu’nun ayrı bir vilayet olması için çalışıyordu. Ancak Ordu’nun vilayet olması için yeterli miktarda kaza yoktu. Bu işin olabilmesi için Fatsa ve Ünye’nin Samsun’dan ayrılıp Ordu’ya bağlanması şarttı.

Resmi Gazetenin 4 Nisan 1337 (1921) tarihli sayısında, “69 sayılı kanunla; Merkezi Ordu olmak üzere, Samsun’a bağlı bulunan Fatsa ve Ünye kazalarının buradan alınıp, Ordu’ya bağlanması suretiyle “Ordu müstakil vilayeti kurulmuştur.” kararı çıktı.

Bunu bu konuda yazdığı tarihi bir makalesinde Dr. Mürselin Günye şöyle anlatmıştır:

23 Nisan 1920 tarihinde Ankara'da toplanan Türkiye Büyük Millet Meclisinde (TBMM) Canik mebusu olarak Ünyeli Hasan Fehmi Efendi de bulunmaktaydı. Pontusçu Rumlara karşı daha iyi mücadele edilmesi için TBMM'de Giresun'un vilayet olması yolunda karar alındı. Ordu kazası Giresun'a bağlanmayı reddedince, yeni bir TBMM kararı ile Ordu da vilayet yapıldı.

Fakat Ordu'nun nüfusu ve çevresi bunun için yeterli değildi. Bu sebeple, Canik vilayetinin Ünye ve Fatsa kazalarının da Ordu'ya bağlanmasına karar v erildi. Ordulular vilayet olmak için gereken masrafı tamamen kendileri karşıladılar. Bu karar, coğrafi ve iktisadi farklılık sebebiyle tarih boyunca Ordu ile ilgisi pek az olan Ünye ve Fatsa'da büyük tepki ile karşılandı. Ünye ve Fatsa halkı TBMM'ne çok sayıda telgraf çekerek, bu kararın değiştirilmesi, Ünye'nin vilayet yapılıp Fatsa, Terme ve Karakuş'un buraya bağlanması isteklerini milletvekillerine bildirdiler. Ünye'de 17 Aralık 1920 tarihinde bunun için bir de miting yapıldı. Ancak bu teşebbüsler sonuç vermedi ve Ünye o tarihten bu yana Ordu'ya bağlı bir kaza olarak kaldı. Dr. Mürselin Güney

Bunu kabullenmek o günkü Ünye ve Fatsa ahalisine çok zor gelmiştir. Başlangıçta buna tepki gösterilmişse de, o günün Fatsa’sı ve Ünye’sinin ileri gelenlerinin bunun geçici bir bağlanma olduğunu söylemeleri tepkiyi yatıştırmıştır.

Bu ileri gelen Ünyeli ve Fatsalılar neden böyle söylemişlerdir?

Gerçekten böyle bir söz mü verilmiştir… Yoksa ortalığın karışmaması, sükûneti sağlamak üzere tamamen iyi niyetli olarak mı böyle söylemişlerdir… Ya da el altından Ordulularla gizli bir anlaşma mı yapmışlardır?  Konu  üzerinden yüz yıl geçmesine rağmen  aydınlığa kavuşmıştır.

Kaynak: Yaşar Karaduman “Son Ünye Sancak Beyi”

Osman Doğan Tarih Boyunca Ünye sayf. 356-361,   

Dr. Mürselin Güney

 

 

Bu haber toplam 2.177 defa okunmuştur
Anahtar Kelimeler : ”Ordu, 4, Nisan, 1921, tarihinde, İl, oldu

Haber Yorumları ( 0 Adet)

Adınız
E-mail Adresiniz
Güvenlik Kodu Lütfen Resimdeki kodu yazınız
Bu Habere Yorum Yapılmamış.
İlk Yorumu Siz Yapmak İster misiniz?

Son Haberler