HABER ARAMA
SON DAKİKA HABERLER
ANKET
Yeni İnternet Sitemizi Beğendiniz mi?
Yeni İnternet Sitemizi Beğendiniz mi?
  • Gayet Güzel
  • Kullanışlı
  • Beğenmedim
  • Daha iyisi olabilirdi
HABER ARŞİVİ
Lütfen Bir Tarih Seçiniz
FINDIK BORSASI
19 Kasım 2019 Salı
Fındık Fiyatı


16.50 TL - 17.50 TL
PUAN DURUMU
NAMAZ VAKİTLERİ
Ünye Nöbetçi Eczaneleri
29 Ekim 2019 Salı Saat: 08:49

MUM

Eğitimci-Yazar İrfan IŞIK ile Röportaj: Sevde ERDEM
MUM

Şimdi yıkık olan evimizin altında mum ocağı vardı.

Benim çocukluğumda kocaman bir ocak ve onun içerisinde yüzlerce kilo parafini eritebilecek büyüklükte kazanlar, mum dökmek için bir sürü kap kaçak ayrıca mumu renklendirmek için kullanılan boya kalıntıları vardı. Ama mumculuk, babamın 1908 yılında yani 34. Padişahımız 2. Abdülhamit’in tahtan indirilişi ve 2ci Meşrutiyetin ilan edildiği sırada askere alınmasıyla bitiyor.

 

 

Hocam, yazılarınızla Ünye’nin geçmişine ışık tutup bize ve gelecek kuşaklara çok değerli bilgiler aktardınız. Biz Ünye ile ilgili bilmediklerimizi sizin yazdığınız anılarınızdan öğrendik. Son olarak İmparatorluk döneminde ailenizin mum imalatı ve ticareti ile uğraştığı bilgisine ulaştık.

Bunu bize biraz anlatır mısınız? Bu nasıl bir işti, mumlar nerede ve nasıl yapılır, nerelere satılırdı ve ne zaman sona erdi? Ailenizin soy ağacı dahil bütün bunlar hakkında bize bilgi verir misiniz?

-Evet. Atalarım Osmanlı imparatorluğu devrinde yüz yıllar diyebileceğim bir süre içinde mum imal edip bu işin ticaretini 1800’lü yılların sonlarına kadar yapmışlar.

Bunun için kendimden başlamak istiyorum.

1931 yılının ilk aylarından olan Nisan’da doğdum. Annemin dokuzuncu doğumu idim. Ancak kardeşlerimden ilk üçü erkekmiş ve bunlardan bazıları doğum sırasında ölmüş, bazıları da doğumdan sonra birkaç saat yaşayıp ölmüşler. Daha sonra bir kız kardeşim olmuş ve babam askere gitmiş. Bu gidişin dönüşü 13 yıl sonra olmuş.Bunun birkaç yılı Balkan Savaşlarına katılarak gerçekleşmiş. Ondan sonra Arabistan’ın Hicaz eyaletine sağlık komiseri olarak tayin edilmiş. Kendisi Hicazda görev başındayken ailesini yanına getirtmek için girişimde bulunmuş. Tek emeli hacı olmak, annesini ve eşini de hacı etmekmiş. Bu sırada 1. Cihan Harbi  yani 1. Dünya Savaşı patlak vermiş. Savaşın ilerleyen zamanlarında Mekke emiri Osmanlı İmparatorluğuna isyan etmiş,  isyan sırasında İngilizlerin denizden Arapların karadan Cidde deki bir avuç donanımsız Osmanlı birliklerine  saldırması sonucunda  Pek çok asker şehit olmuş,  kalanlar da esir.   

Bu arada babam da esir olmuş. Esirler bir gemiye doldurulmuş, Kızıldeniz yolu ile Akdeniz’deki Malta adasına götürülmüşler. Onlar Malta Kalesi’nde  esir iken Osmanlı padişahı Mehmet Reşat…     

1916 senesinin yaz aylarında büyükannem,  annem ve sekiz yaşına basmış olan ablam Hicaz’a gitmek üzere izin vermiş. Annemler Ünye’den bir ahşap gemiye binip yola çıkıyorlar. Yolda bir Rus savaş gemisi onları esir almış.   

 Babam İngilizlerin esiri Malta Adasında, annem ninem ve ablam Rusya’da esir… Ruslar annemleri Rusya’nın Kazan şehrindeki Müslüman Kazaklara teslim etmişler.    

Türk esirler Müslümanların koruması altında esaretlerini sürdürürlerken 1917  yılında Rus Bolşevik  İhtilali yani Komünist İhtilali patlak vermiş.  Bu ihtilal sırasında çeşitli sıkıntılardan sonra, son Rus çarı öldürülmeden önce Türk esirlerin iadesi kararı almış. Ve hemen, annem, ablam ve büyükannem  bir tren ile Karadeniz sahilindeki Sivastapol limanına  getirilmişler. Oradan  gemiyle bugünkü Romanya’nın Bükreş limanına  gönderilmişler. Oradan da kaçak olarak  Türkiye’ye gelmeyi başarmışlar. Bu arada babam hala Malta adasında esir. Aile birbirlerinin esir olduklarından haberdar değiller.

Rus Ordusu Anadolu’yu işgalden vazgeçip Rusya’ya çekildiğinden  artık Karadeniz’de Rus engeli kalmamıştır.bu rahatlıktan faydalanan ailem  Ünye’ye dönüyor.  

Ailem   İstanbul’da iken de babamın Malta adasında esir olduğunu öğrenmişler. Bu sıralarda İstanbul İngilizlerin işgalindedir. İngilizler kendilerini rahatsız edebilecek Türk büyüklerini ve aydınlarını toplayarak 150 kişiden oluşan bir grubu Malta Adasına sürüyorlar. Bu sürgün grubunun içinde, son sadrazam Said Halim Paşa da var. Said Halim Paşa Malta adasına gidince oradaki esirlerin haline ağlıyor. Esirler çok perişan durumdadırlar.

Mum İmalatına ne zaman başlamışlar?

Atalarım sanrım 1600’lü yıllardan itibaren yani 17. yüzyıldan itibaren mum imalat sanatı ile meşguller.

Şimdi yıkık olan evimizin altında mum ocağı vardı. Benim çocukluğumda kocaman bir ocak ve onun içerisinde yüzlerce kilo parafini eritebilecek büyüklükte kazanlar, mum dökmek için bir sürü kap kaçak ayrıca mumu renklendirmek için kullanılan boya kalıntıları vardı. Ama mumculuk, babamın 1908 yılında yani 34. Padişahımız 2. Abdülhamit’in tahtan indirilişi ve 2. Meşrutiyetin ilan edildiği sırada askere alınmasıyla bitiyor.

Normal askerliğini yaptıktan sonra terhis olup İstanbul’a geldiğinde  yani 1912’de Balkan savaşları çıkıyor. O sıra daha Ünye’ye dönme imkanı bulamıyor. Babamda mumculuk sanatını biliyormuş ama kendisi askere gittikten sonra artık yapılmaz olmuş. Zaten o tarihlerde petrol aydınlata da yaygın olarak kullanılmaya başladığından  mum ticareti  hayli zayıflıyor.  Sadece nostaljik  mumlar yapılıp düğünlerde,  özel günlerde,  doğum günlerinde kullanılmak üzere satılır oluyor. Bu ticaret  bir aileyi geçindirecek durumdan çıkıyor.

Mum sanatı  babamın sanatı bırakmasıyla değil bu gibi durumların ortaya çıkmasından dolayı bitmiş. Ama 1600’lü yıllarda da ailemiz mum yapıyor durumda imiş .

Mumlar nerelere satılırmış?

Mumu  karadan Sivas’a kadar deve kervanlarıyla sevk ediyor bunun ticaretini yapıyorlarmış. Denizden de Samsun ve Trabzon’a kadar olan  sahil şehirlerine sevk edip ticaretlerini sürdürüyorlarmış. Bu ticaret iyi bir şekilde geçinmelerini sağlıyormuş. Dedem Osman, onun babası Osman, onun babası mumcu Hüseyin 1799 doğumlu.

    1834 Osmanlı nüfus sayımında  1799 doğumlu olan büyük-büyük dedemin lakabı Mumcu Hüseyin olduğuna göre onun da dedeleri mum imalatı ve ticareti yapıyor olmalıdırlar.

    Ünye’nin konumu o zaman Çakırtepe’nin eteklerinde ve oralardaymış. Bu demek oluyor ki atalarımız Fatih Sultan Mehmet’in Karadeniz sahil kentlerini Türkleştirmesinden önce buraya gelmiş olan Çepni Türklerinden olsa gerek.

    Bunlar bildiğim kadarıyla 1600 yıllarından itibaren mum ticaretiyle meşgul oluyorlar. O kadarki Osmanlı paşalarının birçoğuna Ünye’den hediye olarak çeşitli renk ve biçimde mum gönderilerek hediye edilirmiş. Sanırım Osmanlı kubbe altı paşalarına mum gönderilirken padişahta ihmal edilmemiş olsa gerek. Ona da gitmiş midir gitmemiş midir? kesin bilmiyorum ama büyük bir ihtimalle saraya da mum gönderilmiştir. Hatta İstanbul’daki bir seleatin camisine, “seleatin camiler padişahın yaptırmış olduğu camiler demek oluyor”. Minberin iki tarafına konulan bir insanın kucaklayabileceği yahut kucaklayamayacağı çapta büyük mumlardan da dökülüp gönderilmiş. Bunu da hatıra olarak babaannem bize anlatırdı.

Mum imalatı ne zaman nasıl son bulmuş?

    Mum imalatı 19. asrın sonlarına doğru 1800’lü yıllarda  zayıflamaya başlıyor. Bunun sebebini demin söyledim. Sebep petrol lambasının yaygın olarak kullanılmaya başlamasındandır. Trabzon, Sivas, Samsun gibi büyük şehirler artık mum almaz olmuşlar çünkü petrol lambaları kullanıyorlarmış. Daha sonra cam fanuslu çeşitli fitil büyüklüğünde 5 numara,  7 numara,  3 numara diye isimlendirilen lambalar kullanıldı.  Daha sonra lüks lambalar icat edildi. En sonunda da elektrik kullanıldı.  Mum ışık olmaktan çıktı.

    Işık deyince?

    1934 yılındaki soyadı kanunu ile herkes soyadı almak üzere nüfus dairesine uğrasın talimatı verildi. Bu arada babam da soy isim almak üzere nüfus dairesine gittiğinde nüfus memuru arkadaşıymış. Babam mumcu soyadını almak istemiş. Nüfus memuru da babama bu mumculuğu biraz modernleştirelim mum ışık demek senin ismin ışık olsun deyince babam da bunu modern ve güzel bulmuş.

    Şimdi soyadımız Mumcu değil Işık.

Bu haber toplam 219 defa okunmuştur
Anahtar Kelimeler : MUM

Haber Yorumları ( 0 Adet)

Adınız
E-mail Adresiniz
Güvenlik Kodu Lütfen Resimdeki kodu yazınız
Bu Habere Yorum Yapılmamış.
İlk Yorumu Siz Yapmak İster misiniz?

Son Haberler