Deprecated: Function eregi() is deprecated in /home/unyekent.com/httpdocs/conn/level.php on line 31
ÜNYE Kent Gazetesi >>> KENTTE HABERİN MERKEZİ ll BİZDEN HABER VAR......
 
Türkler – 5
24 2009 Perşembe 16:45
AHMET DERYA VARİLCİ - AHMET KABAYEL ÜNYE TARİH ARAŞTIRMA GRUBU

Türklerin Anadolu’ya girişi, 1071 Malazgirt Zaferi ile başlar. Bu tarih aynı zamanda Ünye’de ilk Türk yerleşiminin de miladı kabul edilir. Oysa Türklerin bir önceki yazımızda anlattığımız gibi İslamiyet’ten çok daha önce bölgede var oldukları bilinmektedir.


MÖ. 11. yüzyıldan başlayarak İskitler, Bulgar Türkleri, Peçenekler, Kıpçaklar ve Oğuzlar Orta Karadeniz’de varlık göstermişlerdir.


Bu nedenle Ünye’de Türk yerleşkelerini 1071 öncesi ve sonrası olarak iki bölümde incelemek daha doğru olacaktır.


 


 


1071 Öncesi Ünye’de Türk yerleşimi


 


1071’den önce çeşitli Türk kavimleri Orta Karadeniz’de boy göstermesine rağmen, bçlgenin bir Türk Yurdu olarak anılması ancak 1071 sonrasına denk düşer. Yine de, Türklerin çok geniş bir coğrafyaya yayılmış oldukları, farklı toplumsal örgütlenmeler içinde bir çok kez karşı karşıya geldikleri bilinmektedir. İslamiyet’ten önce bir çok Türk ailesinin bölgede Hıristiyanlığı benimsedikleri, hatta Hazar Türklerinin Musevi olduğu bilinmektedir.


Orta Karadeniz’de Canik adı, Peçeneklerle ilişkilendirilir. Peçeneklerin çok eski tarihlerden itibaren (MÖ. 6. yy.) Orta ve Doğu Karadeniz Bölgesine yerleştikleri, Hıristiyanlaştıkları ve Türkmen Ordularının karşına çıktıkları anlaşılmaktadır. (Bkz. Danişmen-name.)


Peçenekler dışında Oğuz boylarından bazı ailelerin de Ünye’ye yerleştikleri ve Hıristiyan oldukları iddia edilmektedir. 


 


Noel Baba Ünyeli mi?


Ayanikola banisi bir Türk  mü?


 


Ünye’nin Batı kıyısında, Çamlığa yakın bir ada üzerine inşa edilen ve Ayanikola adı verilen bir kilisenin yıkıntıları bulunmaktadır. Bir geçiş bandıyla karaya bağlanarak yarımada görünümünü alan bu kilise adasının adı kurucusundan gelmektedir. Kiliseyi kuran Aya Nicolas (Aziz Nikola) Hıristiyanlığın ilk döneminde bu dinin öncülüğünü yapmış, Hıristiyanlarca Noel Baba olarak kabul edilen kutsal bir kişiliktir. Seferden dönen gemicilerin Kalebozuğu’ndan karaya çıkarak  Derya Hamamı’nda yıkandıkları ve temiz giysiler giyerek Ayanikola’da ayin yaptıkları bilinmektedir. Birkaç kez onarım gören kilisenin yerinde bugün sadece duvar kalıntıları vardır.


Kiliseye adını veren Aziz Nicolas’ın yani Noel Baba’nın Oğuz boyundan bir Türk ailesinin oğlu olduğu iddia edilmektedir. Bu konuyu araştıranlardan biri olan Mimar Erdoğan Vata,  konuyu belgeleriyle ortaya koyarak, 1996 yılında Cumhuriyet Gazetesi’nde yayınlamıştır. Mimar Vata, Vatikan Kodeksi (Kilise Tapu Kayıtları) ile Bükreş, Götengen ve Heidelberg Üniversitelerinde yaptığı araştırmalarda, Noel Baba'nın Türk asıllı olduğunu ileri sürmüştür. Noel Baba olarak kabul edilen Nicolas’ın Türk olduğu ve Sarı Saltuk olan adının henüz 4 yaşındayken ailesinin Hıristiyanlığı seçmesi sebebiyle değiştirildiği tespit edilmiştir. Kilise kayıtlarına göre büyüdüğünde keşişliğe başlayan Nicolas, Çarşamba ile Perşembe arasında bir yere yerleşerek Hıristiyanlığın yayılmasına önemli katkılarda bulunmuştur. Kayıtlarda "Çarşamba ile Perşembe ilçeleri arasında” gösterilen yer, Ünye’de Aynikola adıyla bilinen yarımadadır.


 


1071 Sonrası Ünye’de


Türk  Yerleşimi


 


İlk Türkmen kafilesi Canik Dağlarını aştığında bölgede kalabalık bir nüfusla karşılaşmadılar. Sinop ve Trabzon gibi bir kaç önemli liman dışında Karadeniz sahilinde fazla bir nüfus barınmamaktaydı.


Türkler, Orta Asya bozkırlarında sürdürdükleri göçebe hayatını, daha sonra “yaylacılık” diye bilinen tarzda iskan ettikleri topraklarda uygulamaya koyuldular.


İlk yerleşim alanları, bugün hala aynı adla anılan Ünye’ye bağlı köylerdir; Yağıbasan, Yavi, Balağuzlu, Bayramca, Cinis, Çakarlu, Çilingir, İncirlü, Caferlü, Küplü, Küpeli, Mahyalu, Nâzırbeğlü, Nazırlı (Nadırlı), Saraçlu, Söğütlü, Turmuşlu, Yava, Yazmanlu, Yeğirli, Yomalı, Curi (Corgi), Kurnalu…


Fetih tamamlandığında, genelde, bölgenin büyük bir kesiminde yerli halktan kimse kalmamıştır.” diyen Prof. Dr. Bahaeddin Yediyıldız’a (Bkz. Ordu Tarihinden İzler, s. 42), Prof. Dr Necati Demir de katılmakta, “..fetih tamamlandığında bu yörede gayrimüslim kalmamıştır.” demektedir (Hacıemiroğulları Beyliği, s. 8).


Yerli halk olarak kabul edilen Hıristiyan Kıpçak ve Peçenek Türklerinin bölgeden uzaklaşmaları; bir kısmının ise, İskefsir (Reşâdiye), Milas (Mesudiye), Habsama (Gölköy), Bolaman, Vona, Öksün ve Ünye gibi kentsel yerleşim birimlerine, yahut bu yerlere yakın kalelere sığınarak  yaşadıklarından söz edilmektedir.


Ünye ve çevresine egemen olan Türk Beylikleri, çoğunlukla Çepni kökenli Türkmenlerdir. Başlıcaları Danişmendliler (Yağıbasan), Hacıemiroğulları ve Taceddinoğulları’dır. Özellikle Hacıemiroğulları Beyliği 1297’den 1461 yılına kadar uzunca bir dönem Ünye’de  var olmuş, bu süre zarfında önce Bizans güçleri, sonra diğer Türk Beylikleri, Moğollar, Trabzon Rum İmparatorluğu, Osmanlı, Timur ve İlhanlı devletleriyle karşılıklı ilişkiler içinde olmuşlardır.


 


Ünye’de Moğol Egemenliği


 


Hicri 738 (Miladi 1338) yılında  bölgede egemen olan İlhanlı Hükümdarı Muhammed Han Ünye’de kendi adına para bastırmıştır. Paranın ön yüzünde “Lailahe illallah Muhammed Rasullalah Ebu Bekir Ömer Osman Ali” yazar. Arka yüzde “Es-Sultan’ül Alem Muhammed Halledehü Mülkehü ve Devletehü. Dribe Ünye Fi sene 738” yazmaktadır. (Bkz. Osman Doğan, Karadeniz’de Bir Boğaziçi Ünye, s. 68). Sadece Samsun ve Sinop’ta basılan bu paraların Ünye’de de basılması, o dönemde Moğol (İlhanlı – Eretna) egemenliğini ve Ünye’nin önemli bir ticaret merkezi olduğunu göstermektedir. (Bkz. Tablo)   


 


Türk Beylerinin


Rumlarla Akrabalıkları


 


Panaretos’un Günlükleri’nde ise, Trabzon Rum İmparatorluğu ile Türk Beyliklerinin ilişkilerine değinilir. 1358’de kralın kızı Teodora ile Bayramoğlu Hacı Emir’in evlilik hazırlığı, 1365’te kralı ziyarete gelen Emir Kutluğ Bey’in, kızı Kyra Maria (Despina Hatun) ile evli olduğu yazılıdır. 1370’lerin sonunda ise kral, kızı Eudocie’yi Ünye’ye götürerek Taceddin Çelebi ile evlendirir. (Bkz. A Bryer, Topography Of Pontos)


 


Türk Beylerinin Rum Krallarla olan politik akrabalıkları, geride nasıl bir hanedan bırakmıştır, bilmiyoruz… Ama halk içinde Emiroğulları sülalesinden bugüne kadar gelen aileler mevcuttur. Ünye’de soyadları Emiroğlu ve /veya Er olarak bilinen bazı aileler Emiroğulları ile ilişkilendirilir. Emiroğulları sülalesinin devamı olarak, soyadı değişmiş; başka soy ismi taşıyanlar olabileceği gibi, aynı soyadı taşıyıp ta Hacıemiroğulları ile ilgisi olmayanlar da vardır.


 


 


Haftaya:


Tahrir Defterleri’nde Ünye


Ünye Kalesi’nde Türklerin İskânı



Bu Haber 3706 Kişi Tarafından Okundu.
YORUMLAR
Başlık : Noel Baba'nın Ünyeli olduğunu söylememiz için daha fazla karineye ihtiyaç var. Tarih : 10 Kasım 2009 / Pazar Üye Adı :A. Selim Tuncer
Sayın Varilci, Sayın Kabayel, Araştırmalarınızı zevkle okuyoruz. Teşekkür ederiz. Sizin de ifade ettiğiniz gibi Noel Baba'nın Türk olduğunu söyleyenler var. Ama Ünyeli olma ihtimalini gündeme getiren ilk sizler oldunuz galiba. http://www.haber7.com/haber/20090101/Noel-Baba-Turk-mu.php Bence bu iddia için daha fazla karineye ihtiyaç var, çünkü bir Hristiyan azizi olan Aya Nikola'nın adı Ünye'deki kilise dışında başka birçok dini mekana verilmiştir. Aya Nikola'yı Ünye'deki kilisenin kurucusu olarak belirtmişsiniz. Bu konuyla ilgili ne gibi bilgiye sahibiz, bilemiyorum. Bana kalsa bu kilisenin sadece adı Aya Nikola... Selamlar...
ÖNCEKİ ARAŞTIRMA YAZILARI