Deprecated: Function eregi() is deprecated in /home/unyekent.com/httpdocs/conn/level.php on line 31
ÜNYE Kent Gazetesi >>> KENTTE HABERİN MERKEZİ ll BİZDEN HABER VAR......
 
Son Kaptan Yaşar Kaptan
25 Ocak 2010 Pazartesi 19:46
ARAŞTIRMACI YAZAR YAŞAR KARADUMAN
Geçen hafta hayat hikayesinden kısa bir kesit yazdığımız “Yaşar Kaptan” a bugün de devam edeceğiz. Yetmişli yıllarda sona ermiş motorculuk, kayıkçılık, yük ve yolcu vapurlarının Ünye’nin iş ve sosyal hayatında büyük yeri vardır. Birçok insan geçmişte bu iş kollarından geçimlerini temin etmişlerdir.
Denizcilik ve motorculuk Ünye’de ikiye ayrılırdı.. Yük ve yolcu motorları ve bu dalda çalışanlar, balık ve balıkçı motorları ve çalışanları..
Ünye geçmişte uzak limanlara, hatta ülkelere yelkenli gemileri ile yük taşıyan tüccar kaptanların şehri olmuştur. Tokat, Sivas, Erbaa, Niksar, Zile, Ladik gibi
şehirlerin Ünye –Niksar yolu ile Ünye’ye bağlanması ve Ünye’nin o yıllarda bu şehirlerin mallarını pazarladıkları denize çıkış noktası olmuştur. Fatih Sultan Mehmet’in Trabzon’u fethetmesi ve Ünye’yi de topraklarına katmasından sonra gelişen gemi ve tekne yapımcılığı, gemi ve yelkenlilerde kullanılan halatların ve urganların yapıldığı kendir bitkisinin çevre köylerde bol miktarda yetişmesi nedeni ile yük taşımacılığı, gemicilik, motorculuk Ünye’de ileri bir konuma gelmişti.

Kaptanlar ve Kadılar Şehri Ünye

Ünye geçmişte iki özelliği ile ön plana çıkmıştı.
Birincisi İmparatorluğun her köşesinde görev yapan birçok kadı yetiştirmesi
ikincisi ise kaptanları idi.
1800 lü yıllarda Ünye’de kayıtlı, taşıma ve gemicilik ruhsatı verilmiş birçok büyük küçük yelkenli vardı.. Yine aynı yıllarda o yelkenlilerin yapıldığı gemi yapım tezgahları vardı.. Yine o yıllarda bunlarda kullanılan urgan ve halatların yapıldığı tezgahlar vardı.. Bu tezgahglardan biri günümüze kadar ulaşmıştır.
Ünye’de bir mahalle bu işle uğraşır ve geçimini bu yolla temin ederlerdi. Bu mahallede hemen herkes aynı işi yapardı.
Ünye mahalleri mesleklere göre ayrılmıştı..
Çınarlık mahallesinde daha çok kasaplar oturduğu için kasaplar mahallesi denirdi. Orta Yılmazlarda kaptanlar, balıkçılar otururdu,, Bu mahallenin iki ünlü kaptanı Çolak Kaptan ve Yaşar Kaptan ve idi. Bu mahalleye Cumhuriyetten önce Rum mahallesi veya gavur mahallesi denirdi. Geçmişte, Orta Mahalle, Yılmazlar mahallesi ve Yalıkahvesi, olarak üç bölüm olan mahalleler “Ortayılmazlar” olarak birleştirilmiştir. Yalıkahvesi bölümünün adı Cumhuriyetten sonra bir müddet Hürriyet Mahallesi olmuştu. Rum ve Ermeni vatandaşlarımız daha çok bu mahallede oturmayı tercih etmişlerdi..
Çamurlu Mahallesinin Tepe kısmında oturanlar ise ip ve urgan ve halat işleri ile uğraştıkları için burada oturanların hemen hemen tamamının lakapları “İpçi” ve “Telci” idi.
Burunucu mahallesi de eskiden “Burunucu” ve “Çömlekçi” semtleri ile iki ayrı mahalle idi.. Birleştirilerek “Burunucu Mahallesi” oldu.
Bu insanların torunları halen aynı mahallede aramızda yaşamakta halen çoğu aynı işle uğraşmaktadırlar.. Bir Farkla.. Eskiden kendirle yapılan urgan ve halatları şimdi plastikten yapmaktadırlar. Tepe’deki Urgancı Çavuş Emmi son kalan tezgahında plastik iplerle urgan yapmaktadır.
Ünyeli kaptanlar Ünye’den yükleri yükleri ve yelkenlileri ile Fransa’ya Marsilya’ya, Karadeniz’in karşı kıyısına Rusya ve Kırım limanlarına yolcu yük, fasulye, mısır, buğday taşımışlar oralarda gördükleri gelişmeleri yenilikleri Ünye’ye taşımışlardır.

Ancak buharlı gemilerin bulunması ile yeklenlilerle uzak limanlara yük taşımacığı sona ermiş, işler daha yakın komşu şehirlere yük ve yolcu taşıma işine inmiştir.

Gemiler gelmez oldular
1920 lere kadar Samsun’a, Ordu’ya gidilecek bir yol dahi yoktur.. Taşımacılık bu şehirlere biraz ufalmış motor ve peşlerine bağladıkları çapar denilen moturu olmayan öndeki motora bağlanarak çekilen mavnalarla yapılmıştır..
Daha sonra karayollarının gelişmesi ile bu iş te yavaş yavaş azalmış motorların işlevi Ünye’ye gelen ve açıkta demirleyen gemilere yük ve yolcu taşıma işine dönüşmüştür.
Bir zaman sonra karayollarının ve taşıma araçlarının gelişmesi ile bu iş kolu da can çekişme noktasına gelmiş motorlar uzun zaman denizde kalmaktan yosun tutmuş, karaya çekildiğinde güneşin altında kurumuştur.

Gemisini terk etmeyen kaptan
İlerideki sayılarda yine hikayesinden kesitler yazacağımız Yaşar Kaptan bu motorların son temsilcisi olarak, can çekişen mesleğe denizde yosun tutan karada kuruyan motorlara ve bir zamanlar hayatını geçirdiği denize bak baka kahretmiştir. Sabahtan akşama kadar karada çekilen duran motorlarının başından ayrılmamış her sabah işe gider gibi kumsalda çekili duran motorlarının başına gelmiş, onlarla konuşmuş sohbet etmiş, gemisini terk etmeyen bir kaptan gibi bir akşam vakti yaslandığı Dumantepe motorunun başında hayata gözlerini yummuştur.
Yaşar Kaptan’ın gemileri de artık gelmez olmuş, çoğu sökülerek jilet yapılmış fotoğraflarda ve anılarda kalmışlardır.
Şimdi o beyaz kuğular, Ordu, Giresun, Ankara, Cumhuriyet, İskenderun, Akdeniz, Karadeniz, Ege vapurları uzak limanlardan hasretle bize el sallamaktadırlar.
Gelecek hafta: Ege Vapuru Ünye’de


Bu Haber 3517 Kişi Tarafından Okundu.
YORUMLAR
Bu Konuya Yorum Bulunmamaktadır. İlk Yorumu Yapan Siz Olun.
ÖNCEKİ ARAŞTIRMA YAZILARI