Deprecated: Function eregi() is deprecated in /home/unyekent.com/httpdocs/conn/level.php on line 31
ÜNYE Kent Gazetesi >>> KENTTE HABERİN MERKEZİ ll BİZDEN HABER VAR......
 
Kabadirek (Yaycı ) Camii
25 Mart 2010 Perşembe 20:30
ÜNYE TARİH ARAŞTIRMA GRUBU AHMET DERYA VARİLCİ AHMET KABAYEL
Laleli Camii gibi, Ünye çevresinde ahşap camiler içerisinde en eskiye tarihlenen camilerden biri de Kabadirek Camii’dir. Her iki cami de oldukça geniş bir alana yayılmış ve yüzlerce yıl öncesine ait mezarlar barındıran bir alan üzerine kurulmuştur. Ayrıca inşa planları bire bir benzerlik içermektedir. 1o71 sonrası Türklerin Anadolu’ya girişleri sırasında Danişmentlilerin Canik Dağlarını aşarak sahile ulaştıkları güzergah burasıdır. Bu yörede konakladıkları; Yağıbasan, Yaycı, İncirli, Kurna, Caferli, Balağuzlu, Yazmanlı ve Yeğirli gibi yerlerde yurt kurduklarını, bu yerleşim yerlerinin hala bu isimlerle anılmasından anlamaktayız.[1]

Ünye Tarih Araştırma Grubu olarak çevreye yaptığımız gezilerde Yaycı köyü dikkatimizi çeken önemli yerleşim birimlerinden biriydi. Yöre halkının kulaktan kulağa yayarak günümüze kadar ulaşmasını sağladığı rivayetler, Kabadirek Evliyaları ve benzerleri anlatımların bir ölçüde tarihsel belgelerle örtüştüğüne tanık olduk.

Kabadirek Camii Tarihi

“İnşa tarihi kesin olarak bilinmeyen Yaycı Köyü (Dizdar), Kabadirek Camisi ve şadırvanı, Tekkiraz beldesindedir. Danişment Gazi’nin oğlu Emirgazi, yöreye üç komutanıyla birlikte geldiği ve bölgede yapılan savaşlar esnasında arkadaşlarından birinin (Dizdar Bey) şehit düşerek gömüldüğü yere bu caminin inşa edildiği rivayet edilmektedir. Caminin arka avlusunda yer alan bazı mezar taşlarının Ortaasya Türk-şaman geleneğine uyduğu ve balbal adı verilen taşlara benzediği gözlemlenmiştir.”[2]

Gerçekten de, Kabadirek Cami’nin kim tarafından ne zaman inşa edildiği bilinmemektedir. İnşa tarihi eski bir zamana dayanmakla birlikte, günümüze ulaşmış haliyle bu ahşap camiyi Selçuklular dönemine tarihlemek yanlış olur. Yukarıda alıntıladığımız haliyle, rivayet edilen caminin böyle bir yere inşası söz konusu olsa bile, zaman içinde yıkılmış olabileceği ve yerine bugünkü caminin inşa edilmiş olması gerekir. İnşa yeri ve kullanılan ahşap malzemenin bazı kısımlarının 850 yıl öncesinden kalma mı olduğu, ciddi bir araştırma konusudur.

Yörede yer alan camilerle ilgili 1455 tarihli Tahrir Defterlerinde Yaycı Camii yer almaktadır. Karyei kurna’nın güneybatısında kalan Dizdar ve benzer yerleşim yerleri o dönem Ünye dışında kalmaktadır. Tirme (Terme) nüfusuna bağlı bu yörede yer alan camiler arasında yer alan Yaycı Cami, bugünkü Kabadirek Camisi’nin ilk hali (orijini) olduğunu sanmaktayız.[3]

Kabadirek Camii, adını eskiden caminin ortasında yer alan kalın bir direkten almaktadır. Bu direğin hangi maksatla burada bulunduğu bilinmemektedir. Üzerine dilek bezi bağlandığı gerekçesiyle, görevli imam tarafından kaldırılmıştır. Bugün de tavanı taşıyan iki adet kalas bulunmaktadır. Çantı camilerin ilk inşa biçimi olan çadır tarzına yakın direkleme yöntemine uymaktadır.[4] Türklerin serender tarzı ahşap yapı uygulamasının ilk örnekleri olması açısından dikkate değerdir.

Caminin bulunduğu alan geniş bir mezarlık üzerindedir. Mezar taşları içinde eski Türk mezar taşı biçimlemelerine, balbal benzeri mezar taşlarına rastladık. Bu tesadüf, çevredeki rivayetleri doğrular niteliktedir.

Kabadirek Camii Özellikleri

Kare biçiminde inşa edilen caminin kıble kısmı dışındaki üç cephesi, revaklı bir ilave biçimindeyken sonradan kapatılarak cami harimine dahil edilmiştir. İkinci kat U biçiminde kadınlar harimi olarak inşa edilmiştir.

Dış cephenin önemli bölümü ince bir sıvayla sıvanmış, iç bölüm ise ahşap lambilerle kaplanmıştır. Kurt boğazı yahut taraklama yöntemiyle köşelerden birbiri içine geçirilen kalın tahtalar, sıva ve diğer kaplama malzemelerinin altında kalsa da sağlamdır. Revaklı bölümle iç harimi birbirinden ayıran duvarlar. çantı caminin görünürdeki kısmıdır. Ağırlı iki kalasla taşınan ahşap işlemeli tavan, caminin orijinal aksamını gösteren diğer öğelerdendir.[5]

Bu haliyle caminin inşa tarihi, çevredeki benzeri çantı camiler gibi 1850’li yıllara tekabül etmektedir. Cami’nin karşısında bulunan eski şadırvanın da aynı yıllarda inşa edildiği tahmin edilmektedir. Sekizgen şekilli bir havuz ile fıskiyeden oluşan şadırvan üzerinde, kufi yazı tarzında çiçek desenleri ve hayat ağacı motifi bulunmaktadır.

Caminin minaresi yeni olup, 30-35 beş yıl önce inşa edilmiştir. Zeminde yer alan ve içinde Kabadirek Evliyası’nın yattığı rivayet edilen sandukayla ilgili farklı öyküler anlatılmaktadır. Yöre halkının inanışına göre, Danişment Gazi’nin oğlu Emir Gazi’nin yörede şehit düşen komutanı Dizdar Bey’e ait olduğu şeklindedir.

Kabadirek Camii, hakkında söylenen 800-900 yıllık rivayetleri günümüze kadar taşıyan kutsal bir mekandır. Cami aksamında yüzyıllar öncesine ait tarihi izler mutlaka araştırılmalıdır. Şadırvanı ayrı bir araştırma konusu olabileceği gibi, asıl önemli olan çevresindeki geniş mezarlıklardır. Maalesef her ziyaret edişimizde, bazı mezar taşlarının yerinde olmadığını ve eski mezarların rast gele bir anlayışla yenilendiğini gördük. Önemli tarihsel miraslardan biri olan bu bölgenin tescil edilmesi ve koruma altına alınması gerekmektedir.

Haftaya: Son çantı cami / Balcılı

ÜNYE TARİH ARAŞTIRMA GRUBU
A. KABAYEL – A. D. VARİLCİ

Dipnotlar:

[1] Bkz. Ünye Tarih Araştırma Grubu, Türkler -1, Ünye Kent Gazetesi, (http://www.unyekent.com/konu/109/turkler-8211-1)

[2] Ünye Tarih Araştırma Grubu, Türkler – 2, Ünye Kent Gazetesi, (http://www.unyekent.com/konu/112/turkler-8211-2)

[3] 15. Yüzyıl Ünye ve Çevresinin Tarihi Kaynakları, İrfan Dağdelen, Ünye Belediyesi Yay, s.28

[4]Ayrıntılı bilgi için bakınız, Canik Dergisi, sayı I, sayfa 30 “Canik’in Ahşap Camileri”, ÜTAG. Yahut:
http://www.unyekent.com/konu/164/canik-8217in-ahsap-camileri

[5] Tavan, diğer çantı camilerde de gördüğümüz iç içe geçen karelerden oluşur. Geometrik süslemeler içeren tavana bu şekilde “kubbe” görünümü kazandırılır. 19. Yüzyıl ahşap camilerinin çoğunda bulunan bu tavan tarzı, Kabadirek camii’ni çevremizdeki diğer ahşap camilerle aynı tarihe taşımaktadır.



Bu Haber 5064 Kişi Tarafından Okundu.
YORUMLAR
Bu Konuya Yorum Bulunmamaktadır. İlk Yorumu Yapan Siz Olun.
ÖNCEKİ ARAŞTIRMA YAZILARI