Deprecated: Function eregi() is deprecated in /home/unyekent.com/httpdocs/conn/level.php on line 31
ÜNYE Kent Gazetesi >>> KENTTE HABERİN MERKEZİ ll BİZDEN HABER VAR......
 
“Gelmez oldu Oney’in şarapları”
12 Temmuz 2010 Pazartesi 09:31
ARAŞTIRMACI YAZAR YAŞAR KARADUMAN
ÜNYE VE ŞARAP EFSANESİ

Şarap taze üzüm suyunun mayalanması ile elde edilen alkollü bir içecektir. Üzüm dışında diğer meyvelerden de yapılır, yüzde 88 su, yüzde 12 si alkoldür.
Avrupa dillerinde "Vin" olarak geçer. Sankritçe “sevgili” anlamına gelir. Hititler “Weana” demişlerdir. Yunancası "Woine" veya "Oinos", Latincesi "Vinum", İtalyanca ve İspanyolca "Vino", Almancası "Wein", İngilizcesi "Vine", Fransızcası "Vin" dir.

Ünye ve şarap içinden kolay çıkabileceğimiz bir konu değildir. Kapsamlı bir çalışma için geç kalınmıştır. Eldeki bilgiler düzgün bir araştırma yapmak için yetersizdir.
Bir zamanlar şarap ve üzüm şehri olarak bilinen ve adları da üzüm ve üzüm bağları anlamına gelen Ünye’de tarihin hangi döneminde şarap üretilmiştir, tam olarak bilemiyoruz. Ama Ünye’de üzüm bağları olduğu ve şarap üretimi yapıldığı da bir gerçektir.

Bunu günümüze kadar ulaşan bazı belgelerden öğrenmekteyiz. Bunlar , başta Ünye’nin Oinoe, Oine gibi adlarının üzüm bağı ve şarap anlamına gelişi, Roma’da veya Bizans’ta, bir yerde şairlerin “Gelmez oldu Oney’in şarapları” diye şiirler yazdıkları efsanesi, Ünye’de Bağbaşı diye bir yerin olması ve 1930 yılında yayınlanan Ünye Rehberinde yazılı Ünye’de şarap imalathaneleri olduğu bir belgede de son imalathanenin 1936 yılında kapandığı, Ünye’de eski adı “Kelas” olan“Koruklu” köyünde şarap imal edilen yerlere ait kalıntıların olduğu, bilgileridir.
Bütün bunlardan Ünye’de şarap üretildiği anlaşılmaktadır. Ayrıca Strabon gibi tarihçiler Karadeniz’de verimli bağlar olduğunu ve buralardan Venedik’e şarap gönderildiğini yazmaktadır..Ünyeli gemicilerin Atina, Venedik, İskenderiye, Marsilya gibi limanlara götürdükleri mallar arasında bol miktarda şarap olduğu bazı tarihi kaynaklarda yazılıdır. M.S. 600 yılları sonlarına Ünye, şarapçılıkta gelişen ve arka yamaçları üzüm bağları olan bir şehir olarak karşımıza çıkmaktadır. “Bağbaşı Tepesi”nin adı da bu üzüm bağlarından gelmektedir.
Ünye’nin neresinde ne kadar üzüm bağı olduğu, ne tür şarap yapıldığını, maalesef tam bilememekteyiz. Ama bir üretim olduğu ve bu üretimin çok uzak bölgelere pazarlandığı ve gelmediği zamanda “Gelmez olduğu Oney’in şarapları” diye şiirler yazıldığı bir gerçektir.

Oney, Oine, Ünye
Bir de Ünye’nin isimlerinden olan Oney, yıllardır bir tartışma konusu olmuştur.
Tarihçiler Ünye’nin adının hiçbir devirde Oney olmadığını ısrarlar yazmaktadırlar.
Ünye ismine İlk Çağ’a kadar rastlanmaz. İlk Çağ’da ismi “Oinon” dur. Bizans döneminde ise Ünye için Omnie, Honie, Onie, Homorie isimleri kullanılmıştır.
Oney ismi ilk defa Ünye Rehberinde karşımıza çıkmaktadır. Kitabın 12. sayfasında "Ünye Milâttan 1270 sene evvel Truva muharebe-i meşhuresinden sonra, Karadeniz sahilindeki müstemlekelerden birisi olup ismi (One) veyahut (Oney) dir." denilmektedir. Bunu belge olarak kabul eden birçok yazar, yazdıkları eser, şiir ve makalelerde One ve ONEY’i sıkca kullanmışlardır. Orhan BORA da "Turistik Yeşil Ünye Rehberi”nde " Ünye’nin ismini (One, Onea ve Oney) olarak göstermektedir..
Elde edilen verilere göre ortaya şöyle bir tablo çıkmaktadır.
Ünye’nin hemen hepsi birbirine benzeyen yetmiş kadar ismi vardır. Bu isim her kavim ve ulusun dilinde başka bir şekil almıştır. Varsın bunlardan biri de Oney olsun ne çıkar?
Zaten Ünye’nin tüm adları üzüm, üzüm bağı, şarap, üzümü bol olan yer, anlamına gelmekte olup Latince metinlerde İnaos, Oenes, Oinoe, Oine Oinoie, Onea, Oenoe, Noi, Oinoi, Unieh, Unie, Unia gibi değişik şekillerde geçmektedir.. Batılılar çözemedikleri yer isimlerini Türkçe’yi yeteri kadar bilmediklerinden Yunanca veya Rumca olarak kabul etmek gibi bir hataya düşmüşlerdir.
Karadeniz sahil şeridinde bugün üzüm ve şarap üretimi çok yapılmaz. Üzüm ve şarapçılık atmış kilometre arkamızda Niksar ve Tokat’ta başlar. Karadeniz sahil şeridinde yemeklik iki meşhur üzüm vardır. Hırtarıç üzümü ve kokulu siyah üzüm, buna İsabella üzümü, muhacir üzümü ve Batum üzümü de denir. 1800 lü yılarda Gürcistan’dan gelen muhacirlerin getirdiği söylenir.

İzabella,
Kokulu Üzüm ve
Hırtarıç Üzümü

Karadeniz Bölgesinde Artvin - Sinop arasındaki sahil şeridinde çilek tadını andıran özel aromaya sahip, kalın kabuklu, çekirdekli, kabuğu et kısmından kolaylıkla ayrılan mavi-siyah, pembe, bakır kırmızı ve siyah renkli bir üzüm yetiştirilmektedir. Buna yöre halkı kokulu üzüm veya muhacir üzümü de der. Bu üzümün literatürdeki bilimsel adı “İzabella Üzümü”dür. Hırtarıç diye bildiğimiz tür ise İsabella üzümünden üretilmiş bir türdür.
Vitis Labrusca, İzabella adıyla litaratürde yer alan bu üzüm olgunlaştığında çevreye yaydığı çilek-ahududu kokusu ile bilinir.
Akrabası olan Hırtarıç ise biraz daha serttir. Kasım ayında tatlanır.
Hırtarıç Ermenice kökenli bir kelimedir. “Sert, kaba” anlamına gelir. Bizim kaba saba adamlar hakkında kullandığımız “Hırt” kelimesi ile aynı kökendendir.. Bir bilim adamı Hırtarıç üzümünün "İsabel" üzümünden olduğunu kanıtlamıştır.

Bütün bu bulgulardan ortaya şu çıkmaktadır.
Ünye’de geçmişte bağcılık ve şarapçılık yapılmıştır.. Ünye’de “Bağlarbaşı” adında bir yer vardır. “Koruklu” isminde bir de köy vardır. Bu köyde ve ona komşu köyde şarap yapılan yerlerin, yıkıntılar bulunmaktadır. “Koruk” kelimesi ise bir üzüm cinsidir. Bizans’ta şairler “Gelmez oldu Oney’in şarapları” diye şiirler yazmışlardır. Bütün bunlar
Ünye’nin züm bağları olan, şarapçılık yapılan ve şarapları ile ünlü bir yer olduğunu ortaya koymaktadır.
Ermeni ve Rum ahalinin de Ünye’den gitmesi ile üzüm ve şarapçılık mesleği son bulmuş, son şarap imalathanesi 1936 yılında kapanmıştır. Ünye’de şarap ve şarapçılık konusunda şimdilik elimizde bulunan bilgiler bu kadardır.
İzabella dediğimiz kalın kabuklu çilek aromalı kokulu üzüm ve onun bir başka cinsi biraz daha sert ve geç olan Hırtarış üzümü Ünye ve çevresinde bol miktarda yetiştirilmekte ve çarşı-pazarda satılmaktadır. Bu üzümden halen evinde amatörce şarap yapanlar ve hemen hemen Ünye’nin her köyünde ve hatta şehir içinde bile İzabella ve Hırtarıç üzüm asmaları bulunan bir sürü bahçe vardır.

Kaynaklar: Tarihte Ünye-Osman Doğan, M.Ufuk Mistepe) Aydınlık Ufuklar Sitesi, Orhan Bora “Turistik yeşil Ünye Rehberi”


Bu Haber 3994 Kişi Tarafından Okundu.
YORUMLAR
Başlık : şarap imalathane kalıtısı Tarih : 13 Aralık 2011 / Pazar Üye Adı :YUSUF ÖZGİRAY
ben koruklu köyünde doğdum ve büyüdüm. ancak herhangi şaraphane kalıntısını ne duydum ne de gördüm. ancak merak ettim eğer yerini tarif ederseniz, gidip görmek istiyorum. teşekkür ederim
Başlık : Onija Tarih : 13 Temmuz 2010 / Pazar Üye Adı :M.Emin Uğur Öz
Sayın Karaduman 1988 Yılında Barselona/İspanya'da bulunduğum sırada deniz müzesini (Burası eski bir taş tersanedir, Barselona Avrupanın en eski yerleşim yerlerinden biridir.) gezerken bir harita dikkatimi çekmişti.14.Y.Y. Ait olan deniz ticaret yolları haritası Karadenizi apaçık gösteriyordu ve Ünye, Fatsa, Samsun, Sinop, Tabzon gibi liman şehirlerimiz şu an hatırladığım kadariyle nerdeyse aynı isimlerle İspanyolca - ki şu anda orjinal Latin diline en yakın dildir-yazılıydı ve hatta Ünye ve Fatsa denizyolları siyah renkli olarak kayıtlı idi. Oradaki müze ilgilisinden aldığım bilgiye göre bu ticaret yolunun önemli olduğu anlamına gelmekteydi. Ünye Onija ( Okunuşu: Oniya) , Fatsa Fadisa olarak yazılıydı. Bilginize sunarım. Saygılar. M.E.Uğur ÖZ
ÖNCEKİ ARAŞTIRMA YAZILARI