Deprecated: Function eregi() is deprecated in /home/unyekent.com/httpdocs/conn/level.php on line 31
ÜNYE Kent Gazetesi >>> KENTTE HABERİN MERKEZİ ll BİZDEN HABER VAR......
 
Son Kalaycılar
18 Ekim 2010 Pazartesi 10:48
Yaşar KARADUMAN- Canik Dergisi 5. sayı
Yıllar boyunca sofralarımızdan eksik olmayan bakır sahanlar, maşrapalar, çeşmelerden su taşıdığımız kovalar, bakraçlar günümüzde birer nostaljik objeye dönüştü.
Değişen talep ve ihtiyaçlar, gelişen endüstri zamanla el emegi, maharet ve ustalık gerektiren bazı mesleklerin kaybolmasına neden olmuştur. Evlerimizdeki bakır eşyalar da bunlardan biridir. Mutfaktaki bakır tabaklarımız şimdi salonlarımızda dekor amaçlı kullanılmaktadır.
Yıllar boyunca sofralarımızdan eksik olmayan bakır sahanlar, maşrapalar, çeşmelerden su taşıdığımız güğümler, bakraçlar günümüzde birer nostaljik objeye dönüştü.
Basmacı, Celep, Nalbur, Nalbant, Hallaç, Mestçi, Sayacı, Rençber, Sepetçi, Çömlekçi, Urgancı, Bacacı, Bileyici, Semerci, Kalaycı gibi günümüz gençlerinin adını bilmediği yüzlerce meslek, bugün kaybolma aşamasındadır. Bu meslekler arasında kalaycılık mesleği de sona doğru yaklaşmaktadır.
Ünye’de bir zamanlar bir Arasta meydana getiren bakırcılar ve onların yan sanayisi sayılan kalaycılar bugün artık çok azalmışlardır.

Kalay nedir, bakır eşyalar neden kalaylanır?

Kalay, SN simgesi ile gösterilen bir elementtir. Gümüş beyazlığında olup, dövülebilir bir maddedir. Özgül ağırlığı 7.29 gr./cm3 tür ve 231 Cº de erir..
Kurşunun aksine zehirleyici değildir. Tunceli, Kırklareli, Tekirdağ, İstanbul-Şile, Eskişehir, Bursa, Manisa, Kırşehir, Amasya, Uşak, yörelerinde bulunur.
Kalay, kolay şekil verilebilen yumuşak bir metaldir. Geçmişi milattan önce 3000 yıllarına kadar dayanır, kolay oksitlenmez. Pastan korumak için bakır eşyalarda, mutfak eşyalarında ve kaplarda koruyucu olarak kullanılmıştır.
Kalayın asıl bizi ilgilendiren yanı bakır kaplarla olan ilişkisidir. Mutfaklarda kullandığımız bakır kapların kalaylanması nedeniyle kalaycılık mesleği de hayatımızda yer tutmuştur. Bakır kapları kalaylanmadan kullanmanın yemek pişirmenin ve yemenin olanağı yoktur. Zehirlenmeler nedeniyle ölümlere neden olabilir. Kalaylanmadan bakırı kullanmak insanları öldürebilir. Hatta kalayı biraz eskimiş kaplarda bile yemek yemek tehlikelidir.
Kalaycılık seyyar olarak da yapılan bir meslektir. Yeter ki ocaklarını kuracakları açık bir yer bulsunlar, hemencecik orada ateşi yakar, kalaycılar kalaylama işini oracıkta yaparlardı. Halk onların geleceği günü bilir, kalayı çıkmış kaplarını getirir, kalaylatırdı.
Kalayın bakırla birlikteliği, teknolojik gelişmelere bağlı olarak bazı meslekler gibi artık tükenme noktasındadır. Parlak zamanlarını bakırın mutfak eşyası olarak kullanılmasına borçlu olan kalaycılık, bakırın eşyaların mutfaklarımızdan çekilmesiyle de sona yaklaşmıştır. Günümüzde çelik, alüminyum, emaye ve teflon mutfak eşyaları bu mesleğe olan ihtiyacı en aza indirmiştir..

Kalaycılıkta kullanılan malzemeler:
NIŞADIR.. Amonyak tuzu olarak bilinen amonyum klorür bileşiği… Metalin yüzeyinde hasıl olmuş oksit tabakasını kaldırdığından metal, lehime müsait hale gelir. Beyaz toz halindedir.
KALAYCI PAMUĞU.. Steril pamuktan farklı olarak rulo şeklinde ve avuç içerisinde kolay hareket ettirilebilen bir pamuktur.
KISKAÇ.. Kalay yapılacak nesnenin tutulduğu bir çeşit maşa.
KÖRÜK.. Ateşin harlanması için kullanılan genellikle manda derisinden yapılmış hava üfleyen bir malzeme.
Kalaylama işi, körükte ısı ile tavına getirilen kaplara çubuk halinde bulunan kalayın sürülmesi ile kolay şekilde kaygan hale gelmesiyle yapılır. Kalayın kalaycı pamuğu ve nışadır yardımı ile zemine düzenli şekilde dağıtılması işlemine kalaylama denir. Bugünkü anlayacağımız anlamda kalay bir nevi kaplama malzemesidir. (Kaynaklar: Şirin Yağmur, Esmahan Uysal, M.Ali Diyarbakırlıoğlu)

Ünye’de Son Kalaycılar..
Ünye’de bu mesleğin son temsilcileri olan Mıngıç Kardeşler olarak bilinen Ahmet ve Hüseyin Türkmen kardeşlerle kalaycılık hakkında bir söyleşi yaptık.
Mıngıç Kardeşler Bakırcılar Sokağı’nda babalarından kalma dükkanda babalarından devraldıkları bakırcılık ve kalaycılık işini zar zor sürdürmektedirler. Gün geçtikçe doku değiştiren ve özelliğini kaybeden Bakırcılar Sokağı da bu meslek gibi can çekişmektedir.

Kalay nedir, burada ne yapıyorsunuz, bakır kaplar neden kalaylanır?
Kalay bakıra sürülen cıva gibi parlak bir maddedir. Kalay olmazsa bakır kap kullanılmaz. Şu anda gördüğünüz dükkanda bakır kaplar kalaylanıyor.

Her bakır kap kalaylanmak zorunda mı?
Yemek yapılan ve yenen kapların hepsi kalaylanmak zorundadır. Ama su ve bal koyulan kaplar kalaylanmaz. Çünkü kalay bir yerde bakırı tuzdan korumak için yapılır. Yemeklerde de her zaman bir miktar tuz bulunur. Bakırın düşmanı tuz ve ayrandır. Tuz olmayan yemekleri bakır kap kalaylanmadan da kullanabilirsiniz.

Ne kadar zaman aralığında kaplar kalaylanır?
Bakır kaplar ince ve kalın bakırdan olmak üzere ayrılırlar
İnce bakırlar üç dört ayda, kalın bakırlar ise yedi ay ve bir sene arasında değişir. Bu ateşle orantılıdır. İnce bakır ateşe daha az dayanıklıdır, kalayı daha çabuk yıpranır. Kalay ateşten etkilenir.

Kalaylama fiyatları ne kadardır?
Tencere on lira, taslar iki üç lira, tava kalayı kapaklı on lira, büyük tencereler ve bal tavaları ise biraz farklı fiyata kalaylanır

Halen mutfaklarda kalaylanacak kap kaldı mı?
Bakır kapta yapılan yemeğin lezzetini bilenler bakır kaptan vazgeçmedi, ince kaptan yapılmış bakır kap kullanalar çok sık kalay sorunundan dolayı vazgeçtiler
Kalın kapları kullananlar kalayı uzun süre dayandığı için vazgeçmediler..

Mutfak kaplarından başka neler kalaylanır?
Çok fazla bir şey yoktur, genel de mutfakta kullanılan kapları kalaylarız.

Ünye’de kaç tane kalaycı kaldı
Ünye’de beş, altı tane kaldı..Eskiden yüze yakın kalaycı vardı. Bu kalaycıların yanında çırak çalışmıyor, ustalar hayatta kalana kadar bu meslek devam edecek.. Ustalar da bitiyor kalaylanacak kapta bitiyor. Sona yaklaşıyoruz.

Bu işe nasıl merak sardınız?
Baba mesleği ben babama körük çevirerek öğrendim. Babama Mıngıç derlerdi, asıl adı İsmail di.Sanatkar bir adamdı.. Lakabı ve mesleği bize miras kaldı bizi daha çok Mıngıç olarak tanırlar.

Bize kısaca kalay nasıl yapılır anlatır mısınız?
Kalaylanacak kabı kostik denen bir maddemiz var, önce ona sokarız. sonra tavlarız sonra tuz ruhu süreriz, sonra cürüf taşımız vardır cüruf taşından yıkandıktan sonra kap kalaya hazır olur. Sonra kalaylamaya sıra gelir. Önce nışadır atılır, kalay erir ve pamukla her tarafına süreriz.

Evlerde halen bakır kap kullanan kişilere ne söylemek istersiniz?
Kalaylı kaplarını bulaşık süngerinin kalın tarafı ile yıkamasınlar, kalayı çabuk bozuluyor.

Gelen eşyalar arasında antika değeri olan eşyalar oluyor mu?
Şimdi herke antikadan, bu tür işlerden anlar oldu. Artık eskisi gibi çok antika şeyler gelmiyor..

Şu an yanınızda çalışan çırak veya kalfa var mıdır?
Biz zaten iki kardeşiz. Kalaycıya kimse çırak gelmiyor, hem bize ekonomik açıdan ağır gelir, eleman çalıştıramayız. Ekonomik olması için elaman almadan işimizi yapıyoruz.

Peki kalaylanmış bir kabı hemen kullanabiliyor muyuz, içerisinde zararlı herhangi bir kimyasal madde kalmaz mı?

Kalaylanmış kap kullanılmadan önce eskiden mısır unu ile yıkanırdı.
Şimdi artık mısır ununa gerek yok, bulaşık deterjanı ile yıkamak yeterlidir..

Son olarak söylemek istediğiniz bir şey var mı?
Mutfaklarında bakır eşyası olanlar bunların kalaylanma süresi gelmişse bu kalaysız kaplarını kesinlikle kalaylatsınlar. Aksi takdirde zehirlenmelere sebep, ölüme yol açar Allah korusun.


Bu Haber 7103 Kişi Tarafından Okundu.
YORUMLAR
Bu Konuya Yorum Bulunmamaktadır. İlk Yorumu Yapan Siz Olun.
ÖNCEKİ ARAŞTIRMA YAZILARI