Deprecated: Function eregi() is deprecated in /home/unyekent.com/httpdocs/conn/level.php on line 31
ÜNYE Kent Gazetesi >>> KENTTE HABERİN MERKEZİ ll BİZDEN HABER VAR......
 
Ünye'nin orta yeri : Ortaçarşı
1 Şubat 2011 Salı 13:35
YAŞAR KARADUMAN / yasar.karaduman@gmail.com - Canik Dergisi 6.sayı
Bu araştırma, Ortaçarşı’nın dünden bu güne kadar olan evrelerini, çarşıda geçmişte var olmuş fakat 1955 yıllarında yanmış efsane çarşı Suluhan’ı ve çarşıda yaşanılan ekonomik hayatı anlatmaktadır.

Arasta’dan Ortaçarşı’ya
Ortçarşıyı ancak 1800 lü yıllara kadar bilebiliyoruz.
Biraz ileride bir zamanlar var olmuş “Sadullah Efendi Medresesi “ ni araştıran Mehmet Karayalman, külliyenin içinde yer alan camiinin karşısında bulunan Suluhan ve Ortaçarşı hakkında bize önemli bilgiler verir.
Yapılış tarihini kesin bilemediğimiz Suluhan 1900’lü yılların başına kadar çok fazla değişikliğe uğramadan gelmiş, içinde odalar bulunan iki katlı taş bir binadır. Ortaçarşı ise Rumların Türkiye’yi ve Ünye’yi terk ettiği 1924 lü yıllara kadar Rum ve Ermeni esnafının çoğunlukta olduğu bir çarşı profili çizmektedir. O zaman adı Ortaçarşı değil “Çapulacılar Arastası” dır.
Arasta da, ayakkabıcı, çarıkçı, deri ve deri mamullerinden yapılan eşyalar satan esnaf çoğunluktadır. Yan sokaklarında tenekeci, terzi, marangoz, sobacı, lehimci, semerci gibi meslek grupları yer almaktadır. Bunların çoğu Rum ve Ermenilerdir. Yirmili yıllardan sonra Çarşı ve Suluhan hakkında bilgilerimiz daha netleşmektedir.

Ortacami
Çevrede yaptığımız sözlü araştırmalarda caminin 1830 yıllarında Sadullah Efendi Medrese külliyesi içinde ahşap bir mescit olarak yapıldığı sanılmaktadır.. Cami’nin yine çevrede bugüne kadar aktarılan bilgilerin ışığında, bir kilisenin temelleri üzerine yapıldığı ve kıblesinin 35 derece yamuk olduğu söylenmektedir. Cami 1939 yılındaki Erzincan depreminin Ünye’ye ye yansıması neticesinde tamamen yıkılmış ve 1955 yılında tekrar yapılmıştır
Ortaçarşı’da bugün geçmişi hatırlatan üç bina kalmıştır. Şahinbaşların eski fındık fabrikası, Bayraktarların binası Ürerlerin tek katlı dükkanları.
Burada bugün bulunmayan binalardan biri de 55 li yıllarda yanan efsane Suluhan’dır. Suluhan, Rumların 1850 yıllarında işhanı olarak inşa ettikleri altında boydan boya sarnıç bulunan kenarlarında dükkanlar olan ortası boş iki katlı bir handı. Handa daha çok çarıkçı ve ayakkabı imalatı yapan esnaf ile çarık ve ayakkabı satan dükkanlar vardı.
1924 yılında mübadele ile Ünye’yi terk eden Rumlar Ortaçarşı’daki birçok bina gibi burayı da yerli halka sattılar veya satılıp parası gönderilmek üzere güvenilir eski esnaf arkadaşlarına bıraktılar.
Rum esnafın Ünye’yi terk etmesi ile birlikte han beş yıl kadar kapalı kaldı. Arastada işe hakim olan Rum esnaf gidince arasta boşaldı. Onların yerlerine yanlarında çırak çalışan yerli gençler dükkanları tek tek çalıştırmaya başladılar ve çarıkçılık ve ayakkabıcılık kısa bir duraklamadan sonra tekrar canlandı.

Suluhan
Bu konuda Eren Tokgöz, Suluhan isimli araştırmasında Suluhan’ı ve çarşıyı şöyle anlatmaktadır:
Adı üzerinde Suluhan… Alt katında fıskiyeli havuzu, sarnıcı, kurşuni renge boyanmış pencereleri hep gözümün önünde. Suluhan ile tanıştığımda Fındık Tarım Satış Kooperatifi ve fındık kırma fabrikası olarak hizmet veriyordu.. Çarıkçılar arastasına bakan kapıdan girildiğinde görkemli bir merdiven ile üst kata çıkılırdı.
Yazın öğleden sonra tezgahlar binaların gölgesine çıkarılır işler arastanın serininde devam ederdi. Tezgahları dışarıya çıkarmak sadece çapulacılar arastasına mahsus değildi. Sıcak yaz günlerinde terziler, bakırcılar da dışarıya çıkarak, püfür püfür esen poyrazın serinliğinde çalışıyorlardı. Ayakkabıya ait her şey el ve el aletleri ile yapılıyordu. Dikiş ipliği balmumlanırdı. Bu iplerle dikilen taban köseleleri ahşap çivilerle de çakılıyordu.
Sonbahar başlarında Kazancılar caddesinin Suluhan köşesine bakan yerinde Murat usta ve oğlu Gazıyak ustanın dükkanının önü ağzı lehimlenecek turşu tenekelerinden dolardı. Murat Ustanın yanında Pamuk dedenin (hallaç) dükkanı, bitişiğin de Kuyumcu Bilal, onun yanında Tüfekci Sabri, erkek berberi Teğmen vardı.
Çapulacılar arastası sonraki adı ile Orta Çarşı caddesi Ünye İktisadi hayatının yönlendiği ana mekanlarda biri olmuştur Sonuçta Orta Çarşının iş ve aş üreten meslekleri zamanın tünelinde bir bir eridiler…Sürüp gidecek değişim başlamıştı bir kere.”

Arasta canlanıyor
Ortaçarşı ve Çapulacılar Arastası’nda hayat otuzlu yılların ortalarına doğru tekrar canlanmaya başladı ve ellili yıllara kadar devam etti.
Çarşının ortasında sıra halinde taştan yapılmış Rumlardan kalma dükkanlar vardı. Her dükkanda bir başka esnaf çapula veya ayakkabı yapardı. Bugünkü generasyon Çapula nedir bilmez. Çapula bağsız deri ayakkabı demektir. Bu insanlar sanatlarının ehli olmanın yanında bir halk filozofu idiler.
Bu yıllarda da Ortaçarşı bugünkü esnaf profilini korudu. Ağırlık ayakkabı çarık ve kundura, yan sokaklarda tenekeciler sobacılar, terziler
tamirciler şeklinde iken bir gece Suluhan yandı.

Suluhan yandı
Eren Tokgöz araştırmasında Suluhan yangınını şöyle anlatmaktadır.
Öyle büyük yangındı ki Samsun, Çarşamba, Fatsa ve Terme İtfaiyeleri geldiler. Depolardaki fındıklardan yanmayanlar dışarı çıkartıldı. Aylar boyu yanmış fındığın acı kokusu sindi kaldı orta çarşının, Kazancılar Caddesinin ve Suluhan meydanının en ücra köşelerine.
Orta Çarşı’da şimdiki çiçeklik olan bölümünde kapsayan dükkanlardan oluşan bir ada mevcuttu. Her iki sokağa da cepheleri vardı. Burada sırası ile Dilsiz usta, arka cephede körüklü çizme ustası Laz Temel usta, Nuran Onat (Muhtar), sayacı Enver, diğer cephede Koca Mustafa (Cinek), sayacı Faruk Civelek, İbrahim Karaduman, çapulacı Halil Derin’in dükkanı, köşede Selahattin Gıyışkan’ın dükkanları sıralanıyordu. der.

Yandıktan sonra bir müddet enkaz olarak kaldı. Daha sonra yerine yeni binalar yapıldı. Birgün bir belediye başkanı ortada ki taş binaları yıktırdı ve belediyenin önceki yıllarda yaptığı düzenleme ile Ortaçarşı bugünkü şeklini aldı.
Bugün Ortaçarşı ufak tefek noksanlıklara rağmen Ünye’nin orta yerinde halkın huzurla alışveriş ettiği biraz otantik, biraz tarih, biraz eski Ünye’yi hatırlatan bir bölge olarak insanları buraya çekmektedir.

Ünye’den kalan son parça:
Ortaçarşı
Ortaçarşı eski Ünye’den kalan son parçadır. Buradaki bazı işyerleri ve binalar geçmişi bugüne taşırlar. Trafiksiz alan olması nedeni ile de rahat dolaşılan ve alışveriş edilen bir yerdir. Çarşı esnafının da sıcak ilgileri ve yaklaşımları insanları buraya çeker. Burada başka yerde bulunmayan sıcak ve mistik bir hava vardır.
Burası aynı zamanda tarih ve kültürün de orta yeridir. Ünye festivallerinin kültür ayağı burda yapılır
Anadolu kasaba ve şehirlerinde bu tür çarşılara çok rastlanır. Cami-çınar-çeşme üçlemesi bu tür çarşıların dekorunu tamamlar. Ama bizim Ortaçarşı’mızda çeşmemiz yoktur.
Şehrin kimliği modern caddelerde değil bu tür çarşılarında gizlidir. Bu tür çarşılar bilhassa Türklerin çoğunlukta olduğu Balkanlarda kalmıştır.
Saraybosna Çarşısı, Üsküp Çarşısı, Prizren Çarşısı gibi.
Ortaçarşı Ünye’nin orta yerindedir. İstanbul’da bir yazar “Bu Ünye Ortaçarşı’nın neresindedir?” diye sorarak Ortaçarşı’nın Ünye’deki önemini belirtmek istemiştir.
Bugün ortaçarşı geçmişteki esnaf profilini korumuştur. Çarşıda Belediye Caddesi tarafından girildiğinde, gözlükçü, Telekom bayii, çanta ve ayakkabıcı, çarşının maskotu ayakkabı boyacısı Tikil İsmet, Elsa Giyim, Vodofon, Yöresel Yemekler, ara sokaklarda müzik aletleri satanlar, sobacı, otantik ürünler satan dükkanlar ve yine ayakkabıcılar olarak Büyük Cami tarafındaki çıkışa kadar devam etmektedir.

Çarşıda soluk almak
Çarşıda dinlenmek ve oturup yemek yemek için bir pideci, bir hamburgerci vardır. Çarşının otantik dokusunu tamamlayan ise Serap Hanım’ın küçük ama şirin “Yöresel Yemekler” dükkanıdır. Serap Hanım, dükkanında hem çarşıyı ziyarete gelenlere yöresel yemeklerden oluşan menüsü ile Ünye lezzeti sunmaktadır. En önemli yemeği annesinin yaptığı su böreğidir. Siz Ünye’ye veya Ortaçarşı’ya geldiğinizde buraya bir uğrayın. Bu çalışma “Ünye’nin Ortayeri Ortaçarşı” adlı belgeselden bir özettir.


Bu Haber 5375 Kişi Tarafından Okundu.
YORUMLAR
Bu Konuya Yorum Bulunmamaktadır. İlk Yorumu Yapan Siz Olun.
ÖNCEKİ ARAŞTIRMA YAZILARI