Deprecated: Function eregi() is deprecated in /home/unyekent.com/httpdocs/conn/level.php on line 31
ÜNYE Kent Gazetesi >>> KENTTE HABERİN MERKEZİ ll BİZDEN HABER VAR......
 
Pand d’Espania Pandispanya
13 2011 Cumartesi 12:54
Ünye’de Türkiye’de çok bulunmayan Ve hatta bu türü hiç yapılmayan bir pandispanya çeşidi vardır.
Pandispanya dendiği zaman akla genellikle pastalar için kullanılan hamur biçimi gelir. Yumurta ve şeker iyice çarpılır karıştırılırken içine giren hava hafif olmasını sağlar. Un ve yağ ilâve edilir. Pandispanya nedir, diye sorduğunuzda hemen herkes ayını tarifi yapar
Pand d’Espania-Pandispanya’nın Türkçe çevirisi “İspanyol Ekmeği’dir.
Bu aslında İspanya’da bulunabilen normal ekmek olmayıp, yumuşak ve süngerimsi bir kek cinsini anlatmak için kullanılır ve pasta yapımı için taban oluşturur. İngilizce’de “sponge cake” olarak bilinir. Bazıları ise aslının İtalyancadan geldiğini ve “il pan di spagna” olduğunu söylerler. Pansispanyanın “Pan de Espania” kelimesinden geldiğine araştırmacılar hemfikirdirler.

Bizim size aşağıda anlatacağımız
Ünye’de yapılan Pandispanya başkadır.
Türkiye’de yalnız Ünye’de yapılmaktadır.

Pandispanya’yı
Türkiye’ye
İspanya’dan kovulan
Seferad Yahudileri
getirmişlerdir.

Pandispanya Türkiye’ye İspanya’dan Osmanlı İmparatorluğuna sığınan Seferad Yahudileri tarafından getirilen Seferad mutfağından bir parça sanılmaktadır.
İspanya’daki Yahudiler, kurulmakta olan Katolik Monarşiye karşı çıktıkları gerekçesiyle İspanya Kralı Ferdinand ve Kraliçe İsabella tarafından 1492 yılında ülkelerinden sürüldüler, daha sonra 1496 yılında Portekiz de Yahudileri sınır dışı etti. Osmanlı Sultanı II. Beyazıt bazı tarihçilere göre takriben 200.000 kişi oldukları ileri sürülen Sefarad Yahudilerini topraklarına kabul etti.
“Sefarad” İspanya’nın İbranice adıdır. Sefarad Mutfağı da İspanya’dan çıkan Yahudilerin yerleştikleri yeni ülkelerine getirdikleri özel mutfak kültürüdür. Sefarad Mutfağı gerek Türk, Grek ve Balkan mutfağından ve zaman içinde Yahudi toplumunun tarihte yaşadığı zorluk veya kıtlıklardan etkilenmiştir.
Türkiye’ye İspanyol Yahudileri tarafından getirilen pandispanyanın Ünye’de yapılan türünün Ünye’ye nasıl geldiğine dair çok fazla bilgi yoktur.
Un şeker ve yumurtadan yapılan ve sade olarak yenen bu ürünün ne zamandan beri yapıldığı ve tüketildiği, pastacı dükkânlarında ve fırınlarda satıldığı hakkında çok fazla bilgiye sahip değiliz. Bu tür bir pandispanya Türkiye’de başka hiçbir yerde yoktur. Sade olarak yenir, el içi kadar yuvarlak ve iki cm kalınlığında olduğu gibi otuz cm çapında 4-5 cm kalınlığında yuvarlak olanı ve tepsi içinde yapılıp kare şeklinde kesilerek satılanı da vardır. Yuvarlak kalın pandispanyalar sade yenebildiği gibi üzerine türlü meyveler eklenerek pasta tabanı olarak ta kullanılır. Ayrıca şerbet dökülerek revani haline getirilebilir. Ünye’de uzun tepsilerde kare kere kesilerek satılma usulü, uzun zamandan beri yoktur, tekli yenmesi için küçük yuvarlak halinde bir tek Gün fırınında yapılmaktadır.

Ünye’ye nasıl geldi?
Ünye’de Yahudiler yaşadılar mı?
Bizim bilebildiğimiz Ünye’de iki Yahudi aile yaşamıştır. Bunlardan birincisini Ahmet Kabayel ve Ahmet Derya Varilci’nin Ünye’nin Pazarları adlı çalışmalarında Ceyhan Kokulu’dan naklettikleri şu bilgilerden anlıyoruz:
“19.yüzyılın sonlarında bölgemizde büyük bir sel felaketi yaşanmıştır. Tabakhane deresi üstünde bulunan köprü yıkılmıştır. Ekonomik zorluklar köprünün biran evvel yapılmasına engeldir. Belediyede görevli Osman Efendi ( Kokulu Hafız’ın kayınpederi, tiyatro sanatçısı Mete Sezer’in dedesi) bu sorunu Ünye’de yaşayan ve ticaretle iştigal eden Yahudi bir aile ile çözebileceğini düşünerek aileyi ziyaret eder, durumu anlatır. Aile yardımcı olabileceğini, yalnız bir şartlarının olduğunu, ibadet günleri olan cumartesi ile haftalık Ünye pazarının çatıştığını bunun düzenlenmesi koşuluyla yardımcı olabileceğini söyler. Şehrin ileri gelenleri bunu uygun bulurlar ve o günden sonra hafta pazarı ÇARŞAMBA günleri kurulur. “
Deme ki köprüyü onaracak olan Yahudi’nin isteği üzerine Cumartesi olan hafta günü Çarşamba olarak değişmiştir. Osman Doğan ise “Tarihte Boyunca Ünye” adlı kitabında başka bir şey anlatır. Bu birinci Yahudi ailedir.
İkinci Yahudi aileyi de Yaşar Karaduman’a Ünye eski belediye başkanı ve CHP Ordu eski milletvekili Hüsrev Yürür anlatmıştır. Bugün “Yahudi Düzlüğü” dediğimiz yer de Hüsrev Bey’in anlattığı bu Yahudi aileye ait olduğu için adı böyle kalmıştır. Hüsrev Bey, anılarında “Çocukken bugünkü İnönü ilkokulunun karşısındaki evimize bir katıra yüklediği bavullarda ev ev dolaşarak danteller iğne iplik satan bir Yahudi vardı, annem ondan alışveriş ederdi.” diyerek bu Yahudi aileden bahseder ve şunları ilave eder: “Yıllar sonra Büyükada’da Büyük Kulüp’te otururken Ünyeli olduğumu öğrenen bir bayan yanıma geldi, ben de Ünyeliyim babam katıra yüklediği bavullarda ev ev dolaşarak danteller iğne iplik satardı, ben de babamla çok dolaştım.” dediğini anlatır. Bu ailenin halen İstanbul’da aynı işi yapan torunları vardır, tabi artık katır sırtında değil de Sirkeci’de modern bir iş hanında.
Pandispanya Ünye’ye, ya bu aileler yoluyla veya İstanbul’a gidip gelen Ünyeliler tarafından veya denizaşırı limanlara yük taşıyan ve gördükleri değişik şeyleri Ünye’ye taşıyan kaptanlar tarafından getirildi.
Bugün Ünye’de bu işi yapan bir tek Gün Fırını sahibi İsmet Gün ve oğlu Ayhan gün kalmıştır. Fırında her sabah taze pandispanya ve öğleden sonra da taze Ünye lokumu çıkar.
İsmet Gün ve oğlu Ayhan Gün kaybolmaya yüz tutmuş bu iki ürünü tarihin tozlu raflarından indirip ortaya çıkarmış ve Ünye yemek ve pasta kültürüne kazandırmışlardır. Bu ürünler Türkiye’de yalnız Ünye’de üretilmekte, satılmakta ve ambalajlanarak Türkiye’nin hatta dünyanın her tarafına istek üzerine kargo ile gönderilmektedir. Fotoğrf. Kerim Kelleci







Bu Haber 3623 Kişi Tarafından Okundu.
YORUMLAR
Başlık : pandispanya Tarih : 24 Mayıs 2013 / Pazar Üye Adı :süleyman paktin
Benim çocukluğumda okulların önünde pandispanya satılırdı.biz yerdik.çok hoşumuza giderdi.şimdilerde kimse bilmiyor.acaba sizin ünye deki satılan aynımıdır.adı pandispanya idi.4 köşe tepsilerde yapılırdı ve aynı şam tatlısı gibi 3 cm kalınlığında tepsi boyunca kesilir sonra da 6 cm genişliğinde kesilip parça halinde aynen şam tatlısında olduğu gibi satılırdı.ama şam tatlısından farkı çok daha yumuşak oluşuydu.ve tadı da şam tatlısındaki gibi fazla bayıltıcı tatlı değildi.bayat ekmekten yapıldığını biliyorum ama nasıl yapılıyor onu bulamadım.selamlar
Başlık : Pandispanya Tarih : 23 Ağustos 2011 / Pazar Üye Adı :Bilgin Hasdemir
Lise yıllarımda, Abi Nadi Çolakoğullarının fırınında, Zeki Abi her gün tepside pandispanya yapar; bunu dilimler ve seyyar satıcılar eliyle sattırırdı... Pandispanyanın en büyük özelliği, büyük bir pişirme becerisi isteyen kabuğunun altında köy yumartasının verdiği altınımsı renkti... Dişe yapışmaz; bir anlamda ağızda erirdi... Mis gibi kokusu geldi burnuma...
ÖNCEKİ ARAŞTIRMA YAZILARI