Deprecated: Function eregi() is deprecated in /home/unyekent.com/httpdocs/conn/level.php on line 31
ÜNYE Kent Gazetesi >>> KENTTE HABERİN MERKEZİ ll BİZDEN HABER VAR......
 
Ahmet AKBULUT / Bir Akarsuyun Öyküsü
24 2011 Cumartesi 11:03
Kaynak:Canik Dergisi 9. Sayı
Terme ırmağı, Canik sıradağlarının doruklarından çıkar. İki kaynağı vardır. Doğudaki Garağuş (Akkuş ilçesi) dağlarına yakındır. Batıdaki kaynak, Kınalık tepelerindedir.
Irmağın antik çağdaki adı Termedon’dur.



Bu iki kol, yolları üstündeki kayalıklarda romantik çağlayanlar oluşturarak, kıvrıla-büküle denize inerken, küçük derelerle beslenir, Şehabettin düzlüğünde birleşirler.
Uzunluğu doksan kilometre kadardır. Amasyalı Strabon “Geographıka” adlı eserinde Termedon ırmağını şöyle tanımlar.
Termedon azgın bir canavar gibidir. Taştığında, kıyılarını yıkarak yedi koldan denize dökülür. Haziran ve eylülde taşar Termedon. Delta ovasını sel basar. Sular aylarca çekilmez. Çiftçiler büyük zarara uğrar. Göllenen sular sivrisinek üretir. Sivrisinek sıtma hastalığı yapan mikrobun taşıyıcısıdır. Eski yıllarda Terme ve delta yöresindeki yerleşke halkı sıtma (Malarya) hastalığından çok acı çekmiştir.

Suyun Önemi
Su, yaşam kaynağıdır. Tüm uygarlıklar su kıyılarında doğmuştur. Binlerce yıl önce bu coğrafyada yaşadıkları sanılan savaşçı Amazonlar, İris (Yeşilırmak) ve Termedon ırmaklarının oluşturduğu Themiskyra ovasını yurt edinmişler, Termedon ırmağını silah olarak kullanmışlardır.
Termedon’un akağı üzerindeki dağ ormanlarında kendiliğinden yetişen ve çok değerli bir yapı malzemesi olan kestane ağacından yaptıkları altı düz teknelerle geçilmesi güç ormanlar yerine ırmaktan yararlanarak hızla denize ulaşmanın yolunu bulmuşlardır.
Çok yakın geçmişimizde bile ayni teknikle yapılan, LİMBO adı verilen altı düz tekneler 1920–1950 tarihleri arasında Termenin denizle irtibatını sağlamıştır.
Bugün denizle şehir arasındaki beş kilometrelik mesafe, ırmağın akağı, denize dik olarak yarılmadan önce on sekiz kilometre idi. Terme ırmağı, düz ovada sık menderesler çizerek 5 km. yolu uzatıyordu
O tarihlerde ülkemizin karayolu ağı henüz yapılmamıştı. Taşımacılık deniz yoluyla yapılıyordu.
Limbolar, 7–8 metre uzunluğunda geniş karınlı teknelerdi. Dört tona yakın yük taşırlardı, beş gemici tarafından yönetilirdi. İki gemici kıyıdan tekneyi iple çeker, tekne içinde bir dümenci, bir kürekçi, bir de sırıkla teknenin ileri hareketine yardım eden gemici bulunurdu..
Terme’de yetişen mısır ve fasulye limbolarla denize ulaştırılır, gemilerle taşınırdı gidecekleri limanlara.
Bu ilginç araçları, uzun yıllar kullanarak hizmet vermiş 8–10 kaptanın var olduğu sanılmaktadır Terme’de.
Amazonların, Themiskyra ovasında ayni adla kurdukları şehrin yeri, ırmağın taşıdığı millerle gittikçe genişleyip büyüyen ova ve geçit vermez orman içinde kaybolmuştur. Günümüze kadar ciddi bir araştırma ve arkeolojik kazı yapılmamıştır.
Önemsiz bulgular, kayıp şehrin şimdiki kentin altında olduğunu işaret etse de kesin değildir. Tek memeli Amazon kadınlarının idare merkezi bu kayıp şehirdi.

Biraz Tarih
Terme şehri Samsun’dan daha önce kurulmuştur. Amazonlardan önce Anadolu, M.Ö. 1200’lerde, kağnı arabalarıyla gelen “Deniz Kavimleri” adlı akıncıların yakıp yıktığı HİTİTLER ve yöremizdeki KAŞKALAR’ın ülkesiydi. Daha sonra buraları PERSLER işgal ettiler.
Söylenceye göre Pers krallarından birinin kızı, sevgilisine kavuşamadığı için kendini Termedon’nun azgın sularına atarak intihar etmiştir. Bize gelene kadar pek çok kavim ve ulusa yurtluk etmiştir Terme yöresi.

Terme Irmağının Islahı

Hüseyin Berk, 1946 yılında CHP’den Samsun Millet Vekili seçilmiştir. Terme’nin köklü ve tanınmış çiftçilerinden Haşinoğlu ailesine mensuptur. Sel suları ve sıtmanın buralardaki insanlara ne büyük zararlar verdiğini çok iyi bilmektedir. Anadolu ırmaklarının yok ettiği pek çok antik liman şehrinin (EFES, MİLET gibi) Terme ve halkının da yok olmasını önlemenin, ırmağı ıslah etmek olduğunu da bilmektedir. Hüseyin Berk bunun için vakit geçirmeden ırmak yatağının değiştirilip ıslah edilmesi üzerinde çalışmağa başlar.
17’nci Cumhuriyet hükümetinin başbakanı Hasan Saka, yardımcısı Faik Ahmet Barutçu’dur. İkisi de Trabzonludur. Karadeniz bölge halkının ekmeği mısır unundan yapılır. Bölgenin mısır ambarı da Terme’dir. Hüseyin Berk bu iki Karadenizli hükümet başkanından yardım sözü alır. Uzun çalışma ve uğraş sonunda ırmağın ıslahı için gereken ödenek, TBMM’nin onayından çıkar.
1948 yılının bütçesi, bir milyar iki yüz kırk üç milyon liradır. Bu paranın yaklaşık binde biri, yani 1450 lirası, Terme ırmağının ıslahı ve yatağının kısaltılması için ayrılır. On yedinci hükümetin Bayındırlık Bakanı Kasım Gülek’tir. O yıllarda DSİ henüz kurulmadığı için bu gibi işleri Bayındırlık Bakanlığı yürütmektedir. Bakanlığın açtığı 1450 lira keşif bedelli ihaleyi ATMAN İNŞAAT ŞİRKETİ kazanır. Şirket 1949 yılı sonunda çalışmağa başlar, şartnameye göre de 1951 yılında bitirir.
Bu çalışmalar sonucunda ırmağın şehir ile deniz arasındaki uzunluğu beş km. ye iner. Irmak yatağının eni 12o m. ye çıkarılır. Irmağın şehir içindeki kıyıları, Kocaman köyünün Uludere Mahallesindeki taş ocaklarından çıkarılan nitelikli taşlarla, sel sularını önleyecek yükseklikte berkitilir.
Irmağın coşkun selleri dizginlenmiş, menderesleri yok edilmiştir. Ovada açılan uzun kanaletlerle taban suyu derinlere indirilmiş bataklıklar kurutulmuştur. Sıtma, geri dönmemek üzere kovulmuştur ovadan.

Sonuç
Şahabettin düzlüğünden başlayıp Antik çağda adı Termedon olan ırmağın geçtiği Themiskyra ovasının on beş bin hektarlık alanı, bu çalışmalar bittikten sonra, modern tarıma elverişli hale geldi.
Sel korkusu sona erdikten sonra yöre halkına güven geldi. Bundan önce göç veren Terme göç alan bir yerleşim yeri olmağa başladı.
Bulanık akan ırmak duruldu. Şehir içindeki çevresi parklar ve dinlenme yerleriyle bezendi.
Modern tarım gelişti.
Terme, Karadeniz Bölgesi’nin mısır, fasulye, pirinç gereksinimini karşılayan bir ambar olmağa devam ediyor günümüzde.
Bu hayırlı ve olumlu gelişmenin mimarı ve öncüsü eski Millet Vekili rahmetli Hüseyin Berk’tir.
Aradan 60 yıl geçmesine rağmen Termeliler onu unutmamışlardır.
Adı her geçtiği yerde minnet ve şükran duygularıyla anılır.
Bu soylu duyguyu ben de tüm içtenliğimle paylaşıyorum.
Rahmetli Hüseyin Berk, tüm Termelilerin belleğinde ilelebet yaşayacaktır.
O bir halk kahramanıdır.




Bu Haber 2964 Kişi Tarafından Okundu.
YORUMLAR
Bu Konuya Yorum Bulunmamaktadır. İlk Yorumu Yapan Siz Olun.
ÖNCEKİ ARAŞTIRMA YAZILARI