Deprecated: Function eregi() is deprecated in /home/unyekent.com/httpdocs/conn/level.php on line 31
ÜNYE Kent Gazetesi >>> KENTTE HABERİN MERKEZİ ll BİZDEN HABER VAR......
 
Son Saraç-Son Eyerci
11 Ocak 2012 Çarşamba 09:54
Kaynak: Canik Dergisi / 11. Sayı
Eyeri ilk Türkler kullanmışlardır.

Savaşlarda atları binek olarak kullanan Türklerden eyeri zamanla Roma ve Bizanslılar almışlardır. Eyerlere, altıncı yüzyıldan sonra üzengi konularak, oturma ve hayvanı idare etme kolaylığı sağlanmıştır. Türkler savaşlarda kullandıkları eyerlere çok önem verirlerdi. Bir sanat eseri niteliğinde olan eyerlere altın gümüş işlemeler konurdu.
Üzenginin önemini ise ilk olarak Kafkas kökenli İskitler kavramışlardır.



Binek ve yük eyeri olmak üzere iki çeşit eyer vardır. Binek eyeri adından da anlaşıldığı gibi binmek için kullanılır. Yük eyeri her iki şekilde de kullanılır.
Yük taşınırken ata üzengi takılmaz. Üzengi, ata binen kişinin ayaklarını takması için demirden yapılmış ayaklıktır.
Dizgin her zaman kullanılır. Dizgin atın kafasına takılan, deriden yapılmış bir yular çeşididir. Dizginde gem denilen bir bölüm vardır ki demirden yapılmış olup atın ağzına takılır. Gem atın iyi zapt edilmesini sağlar. Huysuz ve aşırı giden atın dizgininin saplarından çekilince gem atın ağzını gerer ve durmasını sağlar.
Bazıları binek için kullanılan atların eyerini ve dizginini gümüş işlemeli yaptırırdı. Bu bir zevk işi idi. Düğünlerde at kullanılırdı gelin at ile getirilir, çeyizleri at ile taşınırdı.

Eyer; Almancada Sattel, Fransızcada Selle, İngilizcede ise Saddle olarak adlandırılır. Eyeri ilk önce Türkler kullanmışlardır. Türklerden eyeri zamanla Roma ve Bizanslılar almışlardır. Önceleri üzengisiz kullanılan eyerlere, altıncı yüzyıldan itibaren üzengi kondu. Böylece oturma ve hayvanı sevk etme kolaylığı sağlandı. Türkler bilhassa harpte kullandıkları eyerlere çok önem verirlerdi. Sanat eseri niteliğinde olan eyerlere altın gümüş işlemeler konurdu.

Haçlı seferleri sırasında, Türklerden çok şeyler alıp memleketlerine götüren Hıristiyanlar, eyeri de götürdüler. Bu seferlerden sonra, Avrupa’da yapılan eyerlerde büyük bir gelişme oldu. Deriden yapılması, süslenmesi, kolanlar konması, sırt yaralarına mâni olmak için eyerlerin içine çuha, keçe konması, hep bu seferlerden sonra oldu.

Pek çok çeşitleri olan eyerler genellikle eyer çatısı, eyer kaşı ve takımı parçalarından meydana gelir. Eyer çatısı, iskelet olup, kafes biçiminde tahtadan yapılır. Eyerin ön ve arkasında binenin öne ve arkaya kaymaması için olan çıkıntılı bölüme ise eyer kaşı adı verilir. Üzengi, üzengi kayışı, başlık ve dizgin, eyer ile birlikte eyer takımını meydana getirmektedir.

Başlıca eyer türleri
Çerkez eyeri, eyer kaşları yüksek, biniciyi sıkı sıkıya tutan bir eyerdir.
İngiliz eyeri, çıkıntısız düz bir eyer olup Osmanlı eyeri de denir.
Kadın eyeri, kadın binicilerin oturmalarını kolaylaştıran, eyer kaşı ay biçiminde, tek üzengili eyerdir.
Fransız eyeri, yalnız ön kaşı bulunan eyer.
Yarış eyeri, binicilik yarışlarında kullanılan, büyüklüğü ve ağırlığı oldukça azaltılmış bir eyer çeşididir.
Günümüzden dört bin yıl önce Orta Asya’daki Türklerin atı binek hayvanı olarak kullandıkları bilinmektedir. Ata sağlam oturmak için gerekli olan üzenginin önemini ise ilk olarak Kafkas kökenli İskitler kavramışlardır. At sırtında savaşan ve avlanan en eski topluluk olarak Hititler tarihe geçmiştir.
Türkler, Orta Asya'da göçebe olarak yaşadıkları eski çağlarda iyi biniciydiler, cirit gibi at sırtında oynanan oyunlarda usta oldukları bilinmektedir.
Dünyadaki bütün eyerler Türk eyerlerinden türemiştir.
Ata inip binmek de bir usul gerektirir. Ata, atın sol tarafından binilip sol taraftan inilir. Atın hareketsiz kalmasını sağlamak için dizgin sol elde sıkı ve gergin tutulur. Binici, sol omzu atın sol tarafına gelecek biçimde, sırtı atın kuyruk tarafına gelecek şekilde durur. Sol eli ile dizgini ve kamçıyı tutar, iki elini de atın ensesine koyar. Sol ayağını üzengiye geçirir ve ayağıyla bastırarak üzengiyi kolanın altına doğru iter. Sonra ata doğru döner ve eyerin ortasını tutarak sağ bacağını atın üzerinden aşırarak yavaşça eyere oturur ve dizginleri denetimi altına alır.
Attan inmenin de usulleri vardır. Bu kuralara uygun olarak ata binilip inilirse bir sorun olmaz, bunun için eğitim almak gereklidir. Hiç bilmeden ata binmek ve inmek tehlikelidir. (vikipeia)

Son Saraç-Son Eğerci
Bu işin Ünye’deki son ustası Saraç Hasan Aydınoğlu ile bir röportaj yaparak eyer ve eyer yapımı hakkında sohbet ettik. Hasan Usta Yenice Sokaktaki işyerinde eyerin yanı sıra beleme, binit, eyer, gümüşlü takım, deri imalatı, mühür kabı, tabanca kılıfı ve heybe de yaptığını, Ünye’de son saraç olduğunu kendisinden sonra bu iş kolunun da Ünye’de son bulacağını söyleyerek sorularımızı şöyle cevapladı:

Eğer nedir ne işe yarar?
- Ben eğer yapıyorum eğer ustasıyım, bu eğerler binmek için yapılır, hem de yük taşımak için yapılıyor.
Hangi hayvanlara eğer vurulur?
-Bunlar merkep, at, katır gibi hayvanlara vurulur.
En çok hangi eğer siparişi geliyor?
— Şu anda en çok yük eğeri siparişi geliyor.
Bir eğer ne kadar zamanda biter?
-Bir eğer iki üç saatte biter.
Siz kaç senedir bu mesleği yapıyorsunuz ve mesleği kimden öğrendiniz?
—Ben 72 senesinde başladım bu mesleğe, rahmetlik Şükrü İyigel vardı köprübaşında, esas Fatsalı ama Ordu’da yetişmedir kendisi. İki sene Şükrü ustanın yanında çalışım, kendimi geliştirdim daha sonra kendim bu işi yapmaya başladım.
Kısaca Eğer nasıl yapılır anlatır mısınız?
-Beyaz keçeyi kesiyorum, altına koyuyorum, üzerine siyah keçeyi koyuyorum, üzerine deri koymak istersen deri koyarsın, deri koymazsan çadır koyulup çadırla dikilir. Daha sonra kenarlarını kesersin ipini takar kaltak ağacını da bağladın mı semerin işi biter.
Ünye’de şu anda kaç eğerci ve semerci var, eski ustalar kimlerdi?
-Ünye’de saraç olarak bir tek ben varım, asıl semerci Göbünalcı’da var. Benim yaptığım iş saraçlık, eğerci ya da semerci geçmez saraç olarak geçer adımız. Eski Saraççılar Ahmet Öden, Murat Emiroğlu, Saraç İbrahim, Şükrü İyigel.
Eğeri en iyi yapan yer neresidir yani hangi il veya ilçedir?
-Eğeri en iyi yapan yer Ünye’dir. Ordu’nun eğeri falan bizim buranın eğerlerine benzemez. Ustanın eğeri dikmesinden dikmesine fark var, yapılış bakımından buradakiler daha iyidir. Fatsa ve Ordu’nunkiler kabadır atın sırtına koydun mu kaba durur.
Ünye dışından da semer siparişi geliyor mu?
-Trabzon’dan beri bana eğer siparişi geliyor, Giresun’dan geliyor, Ordu’dan geliyor. Akkuş, Terme, Çarşamba, Çaybaşı ve İkizce taraflarından hep semer siparişi gelir.

Antika deri at eğerleri tamir için getirenler oluyor mu?
-Önceden antika eğerleri tamir için getiriyorlardı ama şimdi getirmiyorlar. Sanırım artık eskisi gibi antika eğer yok.
Eşek, katır ve at eğerleri arasında yapılma açısından fark var mı?
-Atın eğeri büyük olur katırın ki ondan ufak olur, merkebin eğeri ise daha ufak olur. Fiyat bakımından merkebinki biraz daha uygun olur.
Sizden sonra bu mesleği yapacak biri var mı?
-Benden başka bu mesleği devam ettirecek kimse yok.
İşi öğrenmek için size gelen var mı?
-İşi öğrenmek içinde kimse gelmiyor.
Neden öğrenmek istemiyorlar, öğrenmek zor mu?
-Bundan sonra daha bu meslek adam geçindirmez. Ben emekli bir adamım burada geçiniyorum yoksa buna güvenip de adam dükkân açmaz.
Eğer yapımında kullanılan malzemeleri sırası ile söyler misiniz?
-Beyaz keçe, araya koyduğumuz siyah keçe, üzerine koyduğumuz çadır veya deri. En üzerine de kaltak dediğimiz ağacı koyuyoruz. Yük ona yükleniyor.
Eğer yapımında kullandığınız aletlerin adları var mı?
—Malzeme olarak “biz” kullanıyorum eğeri biz’le dikiyorum. Bir de kenarlarını bıçakla kesiyorum
Eğerle semer arasındaki fark nedir?
-Eğerin içerisinde keçe olur, semerin içerisinde ot olur. Semer yük için iyidir. Eğere her adam yük yükleyemez, binmek içinde semer iyidir.
Eskiyen veya yıpranan bir semer tamir olur mu?
-Evet, eskiyen semerlerin tamiri yapılır.
Bir semerin fiyatı ne kadardır?
— Semerleri 250 TL ye yapıyorlar. Eğer ise biraz pahallı olur. Eğerin malzemesi çok, aşağı yukarı 350- 400 TL’ yi bulur.
İşi ne zaman bırakmayı düşünüyorsunuz?
- Bu işi ben çok devam ettirsem olmuyor. Bazı müşteriler de geliyor işi bırakmamı istemiyorlar
Komşu kasabalarda semer yapanlar var mı?
-Binit eğeri yapan yok. Fatsa’da var ama oradakilerde iyi yapamıyorlar.
Bu zamana kadar en çok semer siparişi hangi köyden geldi?
-Yenikent, Çaybaşı, ikizce, Akkuş başta olmak üzere yukarılardan geliyor.
-İş gelirse yapıyoruz, iş gelmeyince dükkânı erkenden kapatıp eve gidiyorum.



Bu Haber 5905 Kişi Tarafından Okundu.
YORUMLAR
Başlık : at eğeri Tarih : 27 Nisan 2013 / Pazar Üye Adı :ahmet teke
bu son saraç son eğerciye nasıl ulaşabiliriz acaba at eğeri lazım bulamıyoruz
ÖNCEKİ ARAŞTIRMA YAZILARI