Deprecated: Function eregi() is deprecated in /home/unyekent.com/httpdocs/conn/level.php on line 31
ÜNYE Kent Gazetesi >>> KENTTE HABERİN MERKEZİ ll BİZDEN HABER VAR......
 
Yaşar Karaduman / Izabella
9 2013 Pazartesi 11:14
yasar.karaduman@gmail.com
Ünye’nin Kokulu Siyah Üzümü
Ve Hırtarıs Üzümü
Bilimsel adı İzabella olan bu üzüm olgunlaştığında çevreye çilek-ahududu karşımı bir konu yayar. Akrabası olan Hırtarış ise, başlarda biraz ekşidir, Kasım ayında tatlanır..
Bugünkü konumuz, bu günlerde köylü pazarında bol miktarda satılan ve çevrede hemen her evin bahçesinde bulunan kokulu siyah üzüm ve onun akrabası Hırtarıs üzümüdür.

Karadeniz Bölgesinde Artvin - Sinop arasındaki sahil şeridinde çilek tadını andıran özel aromaya sahip, mavi, siyah, pembe, bakır kırmızı renkli bir üzüm yetişmektedir..
Ünye’de de çokça yetiştirilen bu topraklara uyum sağlamış bu üzüme yöre halkı kokulu üzüm der. Bu üzümün bilimsel adı “İzabella Üzümü”dür. Hırtarış diye bildiğimiz biraz ekşi ve geç olan türü ise İzabella üzümünden üretilmiş bir türdür.
Hırtarış Ermenice kökenli bir kelimedir. “sert, kaba” anlamına gelir. Bizim kaba saba adamlar hakkında kullandığımız “Hırt” kelimesi ile aynı kökendendir.. Bir bilim adamı Hırtarış üzümünün "İsabella" üzümünden aşılanarak üretildiğini kanıtlamıştır. Bütün bu bulgulardan ortaya şu çıkmaktadır.
Ünye geçmişte arka plandaki köylerine kadar bağcılık yapılan üzüm ve şarapları ile ünlü bir yerdir. Ermeni ve Rum ahalinin de Ünye’den gitmesi ile bu meslek son bulmuş, üzüm bağları sökülmüş yerine fındık dikilmiştir. Son şarap imalathanesi de Ünye’de 1936 yılında kapanmıştır.

Ünye’nin adı
Üzüm ve şaraptan gelir..
Ünye geçmişte üzüm ve şarapçılıkta o kadar ileri gitmişti ki eski isimleri bile üzümden gelmektedir. Hemen hepsi birbirine benzeyen İnaos, Oenes, Oinoe, Oine Oinoie, Onea, Oenoe, Noi, Oinoi, Unieh, Unie, Unia gibi isimleri, üzüm, üzüm bağı, şarap, üzümü bol olan yer, üzüm suyu anlamına gelmektedir. Üzümü ve üzüm bağlarının olduğu yerde doğal olarak şarapçılık ta gelişmişti. Ünye tarihte şaraplarının kalitesi ile ün yapmış bir yerdir.
Şarap taze üzüm suyunun mayalanması ile elde edilen alkollü bir içecektir. Üzüm dışında diğer meyvelerden de yapılır, yüzde 88 su, yüzde 12’si alkoldür. Sankritçe “sevgili” anlamına gelir. Hititler “Wieana” demişlerdir. Yunancası "Woine" veya "Oinos", Latincesi "Vinum", İtalyanca ve İspanyolca "Vino", Almancası "Wein", İngilizcesi "Vine", Fransızcası "Vin" dir.
Şarabı bir zamanlar Ünye’ye hakim olan Hititler tesadüfen bulmuşlar ve Wienna demişlerdir.
Bir zamanlar şarap ve üzüm şehri olarak bilinen ve adı da üzüm ve üzüm bağlarından gelen Ünye’de geçmişte bir şarap üretimi yapıldığını ve şaraplarının dünya kalitesinde olduğunu Ünye’den Avrupa limanlarına yük götüren gemicilerin yüklerinin önemli bir kısmını şarabın teşkil ettiği günümüze kadar ulaşan bazı belgelerden öğrenmekteyiz.
Bu belgeler: Ünye’nin Oinoe, Oine gibi adlarının üzüm bağı ve şarap anlamına gelişi, Bizans’ta, şairlerin “Gelmez oldu Oney’in şarapları” diye şiirler yazdıkları efsanesi, Ünye’de Bağbaşı diye bir yerin olması ve 1930 yılında yayınlanan Ünye Rehberinde Ünye’de şarap imalathaneleri olduğunu yazıyor olması, bir belgede de son imalathanenin 1936 yılında kapandığı, Ünye’de “Koruklu” köyü ile Yüceler köyünde şarap imal edildiğidir..
Ayrıca Strabon gibi tarihçiler de Karadeniz’de verimli bağlar olduğunu ve buralardan Venedik’e şarap gönderildiğini yazmaktadır...
Ünyeli gemicilerin Venedik ve Marsilya gibi limanlara götürdükleri mallar arasında bol miktarda şarap olduğu bazı tarihi kaynaklarda yazılıdır. M.S. 600 yılları sonlarına Ünye, şarapçılıkta gelişen ve arka yamaçları üzüm bağları olan bir şehir olarak karşımıza çıkmaktadır. Ünye’de bilebildiğimiz kadarı ile son şarap imalathanesi 1936 yılında kapanmıştır.
Bugün bu son şarap imalathanesine ait elimize yeni bulgular geçmiştir. Şarap imalatında kullanılan damacanalar, “Ünye Şarabı” adlı şarapların şişe etiketleri, İnhisar Başmüdürlüğü (Tekel) tarafından verilen izin ve yetki belgeleri ile on bin kilo şarap siparişi ile ilgili belgeler bulunmuştur.
Ünye’de üzüm bağlarının ve şarap imalatının yok oluş nedenleri hakkında bilimsel bir araştırma ve çalışma yapılmamıştır, elimizde üzüm bağları ve şarap imalatı hakkında çok zayıf bilgiler kalmıştır..
Sağdan soldan edindiğimiz bu bilgilerle Ünye’de şarapçılık sağlıklı olarak ne yazık ki yazılamıyor. Bu konuda bilgi alacağımız bir tek Hacı Mustafa Kalafat kalmıştır, ona başvurduk. Çalışmalarımız sırasında son şarap imalathanesine ait belgeleri bize sağlayan imalathane sahibi Kara Ali’nin Sabri’nin torunu Neşe Akkaş’a ve katkıları için Bilgin Hasdemir’e teşekkür ederiz.

Hacı Mustafa Kalafat’ın
Bize anlattıkları:
-Ünye’de şarap imalatı ile uğraşan kimlerdi? Bu konuda bildiklerinizi bize anlatır mısınız?
-Ünye de şarap imalatıyla uğraşan iki kişiyi tanıyorum Kara Ali’nin Mehmet ve Kara Ali’nin Sabri, iki kardeşti. Ortaçarşı Caddesi Kefeli Han’ın olduğu yer de şarap imalathaneleri vardı.
-Ünye’de bu kadar ileri bir şarapçılık neden kayboldu?
-Ünye’de eskiden bağ bahçe üzümdü, üzümü çok meşhurdu, üzümün siyah taneleri birbirine bitişikti. Bu üzümlerden burada ürettikleri çok kaliteli şarapları dış devletlere gönderirlermiş orada çok rağbet görürmüş. Bu şarap Ünye’de üretildiği için Ünye Şarabı ismini almıştı.
-Ünye’nin çevresi eskiden üzüm bağları ile doluymuş, bu hangi cins üzümdü bu bağlar neredeydi?
-Ünye’de bu şaraplık üzüm halen bazı bahçelerde bulunur. Öyle şarap fabrikasında işlenecek kadar fazla bir ürün yok, kaybolmak üzere. Ünye’nin köylerinde de yetişir bu üzüm. Rengi siyah, sıktığın zaman içinden kırmızı ekşi su çıkar, adı Hırtarış üzümüdür. Şarabı daha çok burada oturan Ermeni ve Rumlar yapardı, onlar gidince bağlar bakımsız kaldı bölgeye yeni gelenler bağları söktüler, fındık diktiler.
-Siz şarap imal edilen bugün yıkılmış bir halde duran imalathaneyi çalışırken gördünüz mü?
-Ben 15 yaşındaydım imalathanenin çalıştığı zamanları bilmiyorum.
-Üretilen şaraplar nereye satılırdı?
-Yurt dışına satılırdı. Başta Fransa’ya ve çeşitli ülkelere giderdi.
-Bu imalathaneye üzüm nereden gelirdi?
-Ünye’nin farklı köylerinden gelirdi.
-Biz son şarap imal eden ailenin torunlarında kalan şarap damacanası ile şarap şişelerine yapıştırılan etiketleri bulduk, siz bu etiketteki şarabı tanıyor musunuz? Bu şaraplardan Ünye’de satılırken gördünüz mü?
-Görmedim ben kapanma zamanına çattım, içenler olmuştur ben o zamanlar çocuktum, bilmiyorum.
-Ünye halkı bu şaraplardan alır içer miydi?
-Yurt dışına satılan şarabın muhakkak Ünye’de de tüketimi olmuştur.
-Ünye zaman içinde çok köklü bir değişime uğradı bazı meslekler yok oldular şarap üretimi de bunlardan biri, bunu Ünye için bir kayıp olarak görüyor musunuz?
-Keşke kaybolan bütün sanat dallarını şarapçılıkta dâhil koruyabilseydik ne güzel olurdu, kayıp olarak görüyorum.
-Karadeniz’de şarap ve üzüm bağı olan yer yok. Geçmişte de yoktu. Bir tek Ünye’de vardı. Acaba neden?
-Ünye toprağı ve coğrafi konumu, deniz kenarı ve havasının nemli olması ve rüzgarların esiş yönleri bu üzümün yetişmesine müsait olduğu, Ünye’nin vermiş olduğu kaliteli üzümü çevrede hiçbir yerde yetişmediği söylenir.
-Ünye’de bir yer ismi olan Bağbaşı’nın üzüm bağlarından geldiğini söylerler bu konuda bir bilginiz var mı?
-Yok, bunu sizin çalışmalarınızdan okuduk zaten isminden belli eskiden buralarda üzüm bağları olduğu.

Kaynak: Ekoloji Magazin, Orhan Bora Turistik Yeşil Ünye Rehberi, Osman Doğan Tarihte Ünye



.






Bu Haber 3561 Kişi Tarafından Okundu.
YORUMLAR
Başlık : Yanlış bilgi Tarih : 11 Mayıs 2017 / Pazar Üye Adı :Mustafa Sönmez
Yazıda belirtildiği gibi İsabella ile Hırtarış üzümünün hiçbir alakası ve benzerliği yoktur. Hırtarış üzümü bu bölgeye ait çok özel bir şaraplık üzümdür. Geçmiş dönemlerde bu bölgede yaşayanlar, özellikle Rumlar bu üzümü şaraplık olarak kullanmışlardır. Halbuki İsabella üzümünün bu bölgede 100 yıllık geçmişi vardır. 1800 lü yılların sonlarında Amerika'dan İsabella adındaki bir kadın tarafından Odessa'ya getirilmiş ve oradan da bu bölgeye dağılmıştır. İsabella şaraba çok uygun değildir. Pekmez ve yaprağı için yetiştirilir. Yabani bir çeşit olduğundan fazla hizmet ve bakım istemez. Kültürü yapılan tüm üzümlerin Latince adı " vinis vinifera " dır. İsabella ise " vitis labruska" dır. Yabani Amerikan asması. Amerika'dan Flokseraya dayanıklı bağ yetiştirmede anaç yapılmak gayesiyle getirilmiştir.
ÖNCEKİ ARAŞTIRMA YAZILARI