Deprecated: Function eregi() is deprecated in /home/unyekent.com/httpdocs/conn/level.php on line 31
ÜNYE Kent Gazetesi >>> KENTTE HABERİN MERKEZİ ll BİZDEN HABER VAR......
 
Yaşar Karaduman/ SARIKAMIŞ FACİASI 1914 / 90.000 ŞEHİT ŞEHİT ÜNYELİLERİN İSİMLERİ BİRİNCİ BÖLÜM
22 Aralık 2013 Pazar 23:20
yasar.karaduman@gmail.com
Sarıkamış'ta 60 bini bir gecede
donarak ölen doksan bin şehit verdik.

Türk ordusu en seçme birliklerden meydana gelen 90.000’den fazla evlâdını karlar altına gömdü.

O gece yürüyüşte yüz bin kişilik ordudan doksan bini telef olmuş, donmuş, esir alınmış, karda tipide yolu kaybetmiş, kurtlar tarafından parçalanmış yırtıcı kuşlar tarafından gözleri oyulmuştu.
Sarıkamış’a vardıklarında 300 kişi kalmıştı, onlarda Ruslar tarafından esir edildiler.
Bu araştırma üç veya dört hafta sürecektir. Sonunda Ünye’den Sarıkamış’ta donarak ölenlerin isimlerini açıklayacağız. Bu isimler olaydan 99 yıl sonra Ünye’de ilk defa açıklanacaktır. Alıntı yapacak yazar ve tarihçi meslektaşların meslek etiği gereği lütfen kaynak belirtirlerse sevinirim..

BİRİNCİ BÖLÜM
Tarih kitaplarında iki satırla geçilen bu facia Osmanlının yıkılış yıllarında aldığı en ağır yenilgidir. Bundan sonra Birinci Cihan Harbine başlayacak ve sonunda koca imparatorluk ortadan kalkacaktır..
Sarıkamış Harekatı başarıya ulaşsaydı Birinci Dünya Savaşının seyri değişirdi. Zamansız yapılmıştı, asker kara ve soğuya dayanıklı donanıma sahip değildi. Baharda yapılması önerildi ama kabul edilmedi. Fakat kar ve kış izin vermedi eksi 25-30 derecede askerler yürürken dondular Rus askerleri geldiklerinde onları bir heykel gibi donmuş buldular.
O gece yürüyüşte yüz bin kişilik ordudan doksan bini telef olmuş, donmuş, esir alınmış, karda tipide yolu kaybetmiş, kurtlar tarafından parçalanmış yırtıcı kuşlar tarafından gözleri oyulmuş olarak Sarıkamış’a vardıklarında 300 kişi kalmıştı, onlarda Ruslar tarafından esir edildiler.
Bu faciada Ünyeliler de vardı. Bu Ünyelilerin isimleri bu güne kadar hiçbir yerde yayınlanmadı. İlk defa burada yayınlanacak, aslında Perşembe Fatsa Akkuş ve Ordu’dan da isimler var.
Bu isimleri bulup ve bize veren Sarıkamış uzmanı ünlü Kalp Doktoru Prof. Bingür Sönmez Hocaya sonsuz teşekkürler. Bulunan şehit isimlerinde köy ve baba isimleri yok, yalnız ölenlerin isimleri, hangi ilçeden oldukları yazılı. Prof. Dr. Birgül Sönmez Hocaya bu büyük yardımlarından dolayı teşekkür ederim.
Üç dört hafta sürecek olan bu dizide, daha önce yazmış güvenilir ve tarafsız yazar ve kaynaklardan bulduğum kadarı ile; Sarıkamış nedir, nerededir, burada insanlar neden donmuştur, ne kadar donmuştur, neden bu olay bugüne kadar önemsenmemiştir onları anlatmaya çalışacak son bölümde ise donan Ünyelileri açıklayacağım.

Sarıkamış Faciası
Sarıkamış, Doğu Anadolu Bölgesinde yer almakta olup Kars'a 55 km. uzaklıkta yüksek bir plato durumundadır.
Yıl 1914 Zemheri denilen kışın en soğuk günleridir. Kar kalınlığı yer yer bir metreyi geçiyor, sıfırın altında 39 derece soğuk…
Gündüz başlayan yürüyüşte yumuşayan çarıklar gece donmaya, ayakları mengene gibi sıkmaya başlamaktadır. Adım atmak neredeyse imkansızdır.. Askerler donmamak için oldukları yerde atlıyor, zıplıyor, kendini yerden yere vuruyorlar ama nafile.. Ayak parmaklarından başlayan donma yavaş yavaş tüm vücutlarına yayılıyor. Kimi yere çömelmiş, kimi oturmuş, kimi yuvarlanmış, kimi bir ağaç gövdesine dayanmış vaziyette dönıyor.

Osmanlı Devleti’nin Birinci Dünya Savaşının daha başlarında iken Doğu Anadolu’da bu cephede Türk ordusu büyük bir yenilgiye uğramış ve bu olay tarihe “Sarıkamış Faciası” olarak geçmiştir. Bu ağır yenilgi ve acı halk arasında destan ve ağıtlara ve edebiyatımıza da geçmiştir.
Sarıkamış Harekâtı'nda ne kadar şehit olduğunu tam ve doğru olarak hiç bir zaman öğrenemeyeceğiz. Belgeler o günkü hükümetler tarafından yok edilmiştir.. Sadece 10. Kolordu, Erzurum’dan 50 bin askerle çıkmış yolda Rusların tuzağına düşmüş ve Allahuekber Dağları'nı 3.500'ü aşabilmiş geri kalanı bir gecede Allahuekber Dağları'nın zirvesinde donarak şehit düşmüştür.
Ordunun noksanları giderilmemişti. Birliklerin çoğuna kışlık giyecekler verilemediği gibi gerekli yiyecek stokları yapılamamıştı. Bu eksiklikler tamamlanmadan, ne kadar süreceği belli olmayan bir kış saldırısına kalkışmak hatalı olurdu. Saldırının yapılacağı bölge dağlık olup, aşılması güç sırtlarla doluydu. Saldırı ve kuşatma plânı kâğıt üzerinde güzeldi, ama o koca karlı dağlar nasıl aşılacaktı?
Birlikler, yiyecek ve cephanelerini yük hayvanlarının sırtında taşıyacaktı. Hayvanlar hem kendi, hem de savaşçıların yiyeceklerini taşımak zorunda olduklarından taşıma zor olacaktı. Üstelik gerilerden yiyecek ve cephane desteği yapma imkânı da yoktu. Karın kalınlığı birçok yerlerde bir-birbuçuk metreyi bulmuştu. Soğuk, sıfırın altında yirmi derece dolayındaydı ve bir kaç gün sonra daha da düşebilirdi.
Komutan Hasan İzzet Paşa, ordunun yeterli yiyeceği olmadığını, top başına düşen merminin bir kaç saatlik çarpışmayı ancak karşılayabileceğini, sahra toplarını karlı dağlardan nasıl aşıracağını bilmiyordu. Düşündükçe sinirleri iyice bozuluyordu. Sonunda 18 Aralık’da Enver Paşa’ya çektiği telgrafında; “Saldırı ve kuşatma plânını güvenli görmediğimden komutanlıktan affımı dilerim. Hasan İzzet” diyerek istifa kararını bildirdi.
Kumandayı üzerine alan Enver Paşa, sonu felâketle biten Sarıkamış taarruzunu 21 Aralık 1914’de başlattı. Üçüncü orduya mensup bir kolordunun pek az askeri Allahüekber dağlarını aştı. Ancak sol cenahı örten kolordunun hareketinin kış yüzünden gecikmesi felâketin başlangıcı oldu. dokuzuncu kolordunun ise buzlar içinde hareket edemeyerek tamamen donması, kalanının Ruslarca çevrilip esir edilmesi harekâtın durumunu iyice kötüleştirmisti.
Sarıkamış’a girebilen birlikler de Ruslarla boğaz boğaza yaptıkları çarpışmalardan sonra geri çekilip, buz ve kar yığınları arasında Allahüekber dağlarında donarak şehit olmuşlardı. Durumun önemini anlayan ve esir düşmekten askerlerin yardımıyla kurtulabilen Enver Paşa, arkasında bir perişanlık bıraktıktan sonra İstanbul’a döndü.
Bu harekat sonunda Rusların 32.000 kaybına karşılık, Türk ordusu en seçme birliklerden meydana gelen 90.000’den fazla evlâdını karlar altına gömdü.
Her yer Ruslar Tarafından
İşgal Ediliyor
Bu felâketten sonra doğuda Rus ordularına karşı mukavemet edecek bir kuvvet kalmamıştı. Ruslar, 6 Mayıs 1915’de Van’ı ele geçirdiler 13 Ocak 1916’da Erzurum’a yürüdü ve şehri işgal etti. 3 Mart’ta Bitlis, arkasından Muş, Rusların eline düştü. 18 Martta Tercan tahliye edildi. 18 Nisan’da karadan ve denizden bombalanan Trabzon sükût etti. 15 ve 20 Temmuz’da da Bayburt ve Gümüşhane düştü. Bütün bu yerler ancak 1917 deki Rus ihtilâli sebebiyle askerî gücü sıfıra inen Rusya’nın barış isteği üzerine geri alınabildi.
Saıkamış’ta başka bir facia ise esir edilen Türk askerleri idi, onbin kadar Türk askeri de Ruslar tarafından esir alınmış ve Hazar denizindeki Nargin Adasında kamplarda insanlık dışı olaylara maruz kalmıştır. . Nargin adasından Sibirya'ya gönderilen Türk esirlerinin üçte ikisi pislik ve gıdasızlık yüzünden kaybedildi..Pek az Osmanlı esiri kurtulabildi. Kaynak: Dr:Ramazan BALCI: Tarihin Sarıkamış Duruşması


Dip Notlar:
Şerif İldem, “Sarıkamış Çevirme ve Meydan Savaşı”
Wikipedia
Ayşe Hür (Gitme Ey Yolcu, Beraber Ağlaşalım !!)
Tarihin Sarıkamış Duruşması, Dr. Ramazan Balcı,
Semerkand dergisi, 12/2000
Sarıkamış Harekâtı ve Sonuçları,Yrd. Doç. Dr. Tuncay Öğün
Faik Tonguç, Bir Yedek Subayın Anıları, İstanbul
Şevket Süreyya Aydemir, Suyu Arayan Adam.



Bu Haber 11328 Kişi Tarafından Okundu.
YORUMLAR
Başlık : İL iL Sarıkamış şehitleri arşiv sayısı. Tarih : 30 Aralık 2013 / Pazar Üye Adı :AKIN KARAGÖZ
enel Kurmay Askeri Tarih ve Stratejik Ütüm Başkanlığı Arşivi ve Milli Savunma Bakanlığı Arşivi’ndeki bilgilere göre, Sarıkamış Şehitlerimizin il il toplam sayıları şöyledir: ŞEHİT VEREN İL ADI ŞEHİT SAYISI ADANA 220 ADAPAZARI (SAKARYA) 111 ADIYAMAN 49 AFYON KARAHİSAR 320 AĞRI 26 AKSARAY 98 AMASYA 502 ANKARA 1.050 ANTAKYA 95 ARTVİN 85 AYDIN 65 BAĞDAT 18 BAKÜ 28 BALIKESİR 183 BİLECİK 92 BİNGÖL 31 BİTLİS 57 BOLU 132 BULGARİSTAN 11 BURDUR 26 BURSA 128 ÇANAKKALE 75 ÇANKIRI 85 ÇORUM 229 DENİZLİ 102 DİYARBAKIR 116 EDİRNE 78 ELAZIĞ 220 ERZİNCAN 110 ERZURUM 430 ESKİŞEHİR 90 GAZİANTEP 56 GİRESUN 204 GÜMÜŞHANE 107 HAKKARİ 8 HALEP 50 ISPARTA 68 İSTANBUL 484 İZMİR 304 İZMİT (KOCELİ) 155 KAHRAMANMARAŞ 112 KARABÜK 30 KASTAMONU 407 KAYSERİ 550 KERKÜK 163 KIRIKKALE 75 KIRKLARELİ 75 KIRŞEHİR 153 KONYA 366 KOSOVA 108 KÜTAHYA 219 LAZKİYE 140 MALATYA 224 MANİSA 249 MARDİN 90 MERSİN 109 MUĞLA 110 MUSUL 91 MUŞ 103 NEVŞEHİR 108 NİĞDE 90 ORDU 457 PİRİŞTİNE 50 RİZE 106 SAMSUN 610 SİİRT 64 SİNOP 117 SİVAS 632 SURİYE 51 ŞAM 154 ŞANLIURFA 90 TEKİRDAĞ 101 TOKAT 1.905 TRABZON 420 TUNCELİ 34 UŞAK 160 VAN 135 YOZGAT 410 YUNANİSTAN 31 ZONGULDAK 220 DİĞER 1.351 TOPLAM 16.970
Başlık : TARİHTE BİLİNMEYENLER Tarih : 23 Aralık 2013 / Pazar Üye Adı :İsa PEHLİVAN
Sayın KARADUMAN bu hususla ilgili bu güne kadar vatandaşlarımızın bilmesi istemeyenler vardı demekki bu konular pek işlenmemişti. Sizi kutluyorum. İsa PEHLİVAN
ÖNCEKİ ARAŞTIRMA YAZILARI