Deprecated: Function eregi() is deprecated in /home/unyekent.com/httpdocs/conn/level.php on line 31
ÜNYE Kent Gazetesi >>> KENTTE HABERİN MERKEZİ ll BİZDEN HABER VAR......
 
Çeyiz Sandıgı Kaybolan Bir Geleneğimiz
16 Temmuz 2014 Çarşamba 12:26
Geçmişte kızın çeyizi, ailesinin onuru, saygınlığı demekti
Eskiden çeyizsiz kız gelin etmek ayıp sayılırdı. Ancak öksüz ve yetim genç kızların çeyizi olmazdı. Çeyizi zayıf kızlar, gelin gittikleri evlerde soğuk karşılanırdı, ailesince önemsenmemiş sayılırdı, yoksul bile olsa, evladının sandığına koyacak bir şeyleri mutlaka bulunmalıydı…

Artık her yerde olduğu gibi Ünye ve çevresinde de kızlar çeyiz işlemiyor.. Gelin olacak kız için hazırlanan çeyiz sandığı kültürü yavaş yavaş kaybolmaya başlamıştır. Hele büyük kentlerde doğup büyüyen kızların çeyiz sandığını hiç bilmiyorlar, ve istemiyorlar.
Eskiden çok önemli sayılan bu kültür evlilikte gereken her türlü eşyanın her an bulunabilmesi nedeni ile unutulmaya yüz tutmuştur.
Çeyizi zengin olan kız, çevresinde hünerli, becerikli diye tanınırdı. Anneler, kızlarını bu konuda yönlendirirlerdi. Bir evin kızı biraz boylanıp serpildi mi, hemen ona bir çeyiz sandığı, bir de dikiş makinesi alınırdı. Varlıklı aileler mutlaka ceviz ağacından yapılma, oymalı, işlemeli, gül motifleriyle bezeli bir sandık alıp sandık odasının bir köşesine yerleştirir; gelip geçenin eli değmesin diye de üzerine halı, kilim denkleri koyardı…
Aile orta gelirli ise cilalanıp parlatılmış kavak ağacından olurdu. Nazı yörelerde sandıklara küçük aynalar, renkli kuş resimleri yapılırdı. Ya da resimli madeni bordürler çakılırdı. bir Sandığın içi, desenli kâğıtla kaplanarak süslenirdi. Ayrıca kokusu çamaşırlara sinsin diye lavanta, kurutulmuş gül, kokulu sabun, küçük şişe esans bırakılırdı. Sonra ana kız başlarlardı sandığın içini doldurmaya.
Yatak örtüleri, yastık kılıfları, havlular, hamam takımları, masa örtüleri, sehpa örtüleri, taş baskılı yazmalar, dört bir yanı işlenmiş, mendiller, damat adayı için özene bezene kravatlar işlenirdi… Bu işlemelerde mutlaka çifte kumru motifleri bulunurdu. Kuşların gagası mutlaka uç uca getirilirdi! Kız sözlüyse, nişanlıysa mendilin bir köşesine erkeğin adının baş harfi işlenirdi.
Eli iğne tutamayan, kızların çeyiz sandığını doldurmak için anneleri parayla yaptırırdı bu işleri… Banyo lifinden, patiska örtülerden oyalı yazmalara, dantel sehpa örtülerinden ipekli iç çamaşırlarına, havlulara, yorgan yüzlerine, yastık başlarına kadar tek tek ısmarlanır, satın alınır, sandığın bir köşesine, kutsal emanetler gibi özenle yerleştirilirdi.
Sandık, genç kızın kendine özgü sırlarını da saklardı. Hatırası olan bir mendil, bir mektup, ya da resim bohçaların en altında saklanırdı.
Eskiden çeyizsiz kız gelin etmek ayıp sayılırdı. Ancak öksüz ve yetim genç kızların çeyizi olmazdı. Kızın çeyizi, ailesinin onuru, saygınlığı demekti. Çeyizi zayıf kızlar, gelin gittikleri evlerde soğuk karşılanırdı, ailesince önemsenmemiş sayılırdı, yoksul bile olsa, evladının sandığına koyacak bir şeyleri mutlaka bulunmalıydı…
.
Şimdilerde bu gelenek her geçen gün kayboluyor. Belki kırsal yörelerde, belki kıyı bucak kasabalarda birkaç aile kalmıştır.… Ama işin gerçeği, dünya hızla değişiyor.
Evler de değişti. Beton binalarda küçük apartman katlarına sığdırıldı geleneksel Türk ailesi…
O geniş evlerin sandık odaları, babaanne ve dede ile birlikte geçti gitti sadece hatıralarda kaldı. Çeyiz sandıkları da yaşlı kuşağın anılarını süsler oldu. Bazen de antikacı dükkanlarında rastlanır oldu.

Anadolu’nun hemen köşesinde çeyiz sandığı yapan ustalar bu işe rağbet azalınca işeri bıraktılar, kimileri yaşlanıp köşesine çekildi… Kimileri hâlâ uğraşıyor..

Çeyiz nedir?
Çeyiz, Türk Kültüründe bir evlenen kızın evliliğe eşya olarak katkılarıdır. Geleneksel olarak çeyiz kız daha küçükken biriktirilmeye başlanır ve evlenene kadar tamamlanır. Bunlar çoğunlukla el emeği ile üretilmiş halılar, dikiş-nakışlar, yastıklar, yorganlar, havlular vs. gibi tekstil eşyalarıdır.
Günümüzün büyük kentlerinde Çeyiz'e eskisi kadar önem verilmez çeyizin büyük bir kısmı ya da tümü satın alınır. Değişen hayat şartlarına rağmen, kökü Selçuklu ve Osmanlılara dayanan çeyiz âdeti bugün az da olsa devam etmektedir. Yöreden yöreye çeyizler şu eşyalardan oluşur: Çeyiz sandığı, El işlemeleri- Nakış, dantel… Mutfak eşyası- Değerli kumaşlar, Yorgan-yatak.
Özellikle Anadolu’da ailenin gurur kaynağı olan çeyizlikler düğün öncesi evlerde sergilenir.
Geçmişte de günümüzde de kız evladına verilen çeyiz, ailenin ekonomik durumunun bir göstergesi olduğu için aile anlayış ve görgüsüne göre çeyizi yapardı.
Anadolu’nun birçok yöresinde ve büyük şehirlerde çeyiz bir seyirliktir. “Çeyiz serme veya çeyiz yayma” denilen bu adet dolayısı ile kız ailesinin kızına verdikleri kıymet de sergilenirdi.
Çeyiz, önemli bir folklor malzemesidir, bir kültür hazinesidir.
(Kaynak: Necati Güngör)


Bu Haber 2717 Kişi Tarafından Okundu.
YORUMLAR
Bu Konuya Yorum Bulunmamaktadır. İlk Yorumu Yapan Siz Olun.
ÖNCEKİ ARAŞTIRMA YAZILARI