Kentimiz Ünye olduğuna göre, “kent” sözcüğü yerine “Ünye”yi ikame edersek; Ünyelilik bilinci ve kimliği ile karşılaşırız.

Ünyeli olmak; sadece Ünye’de yaşamakla olmaz, aynı zamanda kendisini Ünye’ye ait hissetmekle ve Ünye’yle bütünleşmekle gerçekleşir. Ünyelilik bilinci ve kimliği budur.

KENT YAŞAMI VE KENT KÜLTÜRÜ

Kentlinin çevreyle kurduğu ilişki kent kültürünün bir parçasıdır. Bu nedenle kentsel dönüşüm projelerinin ana teması, mimari doku yanında kentlinin kültürel aktivasyonudur. Kültürel yapılanmanın önemli bir öğesi olan müzik, kent yaşamında özel bir yere sahiptir. Ünye’nin sadece doğal güzellikleri, yeşili ve denizi değil; kültürel zenginlikleri ve sosyal yaşama katılımıyla da kent kimliğini ortaya koyduğunu görmekteyiz.

66 Yıl önce, 19 – 24.07.1943 tarihleri arasında Ankara Devlet Konservatuarı tarafından bölgemizden derlenen müzik eserlerinin varlığı o dönemin koşullarına rağmen diğer yörelere ve günümüze kıyasla hayli yüklü bir anlam taşımaktadır. Ünye ve civarında derlenen geleneksel halk türkülerinin zenginliği yanında, Türk Sanat Müziği icra eden kişi ve kuruluşların varlığı Ünye’nin kültürel tarihi açısından önem taşır.

1932 ÜNYE HALKEVİ TÜRK MUSİKİSİ HEYETİ

19 Şubat 1932’de kurulan Halkevleri önce 14 il merkezinde faaliyete geçti. Aynı yılın 24 Haziran’ında 20 halkevi daha açıldı. Muhtemelen Ünye Halkevi’nin açılışı 24 Haziran 1932 yılına rastlamaktadır. Tarık Soysal aile albümünden aldığımız fotoğraf, Halkevi Türk Musiki Heyetini göstermektedir. Halkevi’nin kurulduğu tarihle fotoğrafın tarihi ayni olması sebebiyle, Ünye’de musikişinas, yetişmiş bir kadronun mevcudiyetinden söz etmek mümkündür.

Ön kısımda soldan üçüncü kişi, udi İsmail Soysal’dır. !943 yılında Ankara Devlet Konservatuarından gelen heyete kendi derlediği türküleri vererek, bölgemiz kültürünün tanınmasını ve kalıcılaştırılmasını sağlamıştır. Muzaffer Sarısözen’in dahil olduğu aynı heyete Agah Gürsoy, Burhan Hanhan ve Ahmet Sezer gibi birçok Ünyelinin derlediği bölge türküleri sunularak belgelenmiştir.

Aynı kaynak kitapta, daha sonraki yıllarda derlenen Ünye türkülerinin Ünyeli musikişinaslar tarafından derlenerek Konservatuara, Türkiye radyo Kurumu’na ve daha sonra TRT’ye gönderilerek arşivlendiği görülmektedir.

Ülkedeki ilk uygulamalarla birlikte neredeyse eşzamanlı olarak Ünye’de Halkevleri faaliyeti gerçekleştirilmiştir. O dönemde Halkevlerinde müzik yanında güzel sanatlar ve tiyatro alanında çalışılmakta, tarih ve dil konusunda kurslar verilmektedir. Alverlerin Cumhuriyet Meydanına yakın binalarının üst katında açılan halkevinin zengin bir kütüphanesi bulunmaktadır. 1940’lı yılların sonunda bir çok el yazması eserin bulunduğu binlerce kitabın tümü yanarak bu binada yok olmuştur.

Fotoğrafta ön kısımda elinde kanunla görülen Kudret Terzi, esas mesleği terzilik olmasına rağmen Türk müziğinin hemen tüm enstrümanlarını başarıyla çalmaktadır.

Fotoğrafta sol yanında görülen (cümbüş çalmakta olan kişi) asıl mesleği çapulacılık olan İsmail Soysal’dır. Musiki heyetinin çoğu mensupları gibi esnaftır. Soysal’ın yanında emin olmamakla birlikte İlyasoğlu Cemal olarak tespit edebildiğimiz kişi, onun yanındaki de udi kunduracı Hikmet Başaran’dır.

Kudret Terzi’nin fotoğrafta soluna düşen kişi Mehmet Çolakoğlu’dur. Keman çalan Çolakoğlu sazende ustasıdır. Asıl mesleği makinistliktir.

Arkada Ünye fenerine yakın duran iki çocuğun önündeki Meçhul Asker İlkokulu Müdürü ve müzik öğretmeni Nazif Tüzüner’dir. (İrfan Işık öğretmenimiz, Yalçın Taşçıoğlu ve M. Ufuk Mistepe tarafından tespit edilmiştir.)

Saz heyetinin şefliğini öğretmen Mehmet Arif Öztürk üstlenmiştir. Hüseyin Sümer tarafından Ünye Kültür ve musiki Derneğine hediye edilen bir başka fotoğrafta musiki heyetinde şu isimler yer almaktadır:

Ünye Halk Evi Türk Musiki Heyeti (Yıl 1932)

1-                      Necati Cinbaş –          Kunduracı

2-                      Mehmet Çolakoğlu -  Cakmakçı

3-                      Nejat Çoldur-              Zabıt Katibi

4-                      Hikmet Başaran-          Kunduracı

5-                      Mehmet Arif Öztürk  İlkokul Öğretmeni

6-                      Ali Rıza Katip- Ortaokul Öğretmeni

7-                      Hüseyin Sümer-           Çapulacı

8-                      İsmail Soysal-              Çapulacı

9-                      Kudret terzi-                Terzi

10-                  Nevzat Yenigün-          Kunduracı

Bu heyet tarafından notalı olarak uzun yıllar “hicaz, uşşak, saba, nihavent, rast ve hüzzam gibi makamların işlendiği” ifade edilmektedir. (Kaynak: Ünye  kültür ve Musiki Derneği Başkanı Selçuk Ürer; o dönem bu heyette yer alan udi çapulacı Hüseyin Sümer’den aldığı bilgilerdir.)

Konuya devamla bir sonraki hafta, Ünye’den diğer musiki erbapları, sanat ve halk müziği ikilemi bazında Ünye’nin kent kimliğine devam edeceğiz.

ÜNYE TARİH ARAŞTIRMA GRUBU   

Ahmet Kabayel

Ahmet Derya Varilci