Deprecated: Function eregi() is deprecated in /home/unyekent.com/httpdocs/conn/level.php on line 31
ÜNYE Kent Gazetesi >>> KENTTE HABERİN MERKEZİ ll BİZDEN HABER VAR......
 
ÜTAG / Ünye Kültür ve Tarih Yolu (7) / Orta Camii
28 Mart 2016 Pazartesi 08:57
A. KABAYEL - A. DERYA VARİLCİ ÜNYE TARİH ARAŞTIRMA GRUBU
Bugün Ünye Belediyesin şehre kazandırdığı Tarih ve Kültür Yolu üzerindeki yerlerden Orta Cami’deyiz.
Tarih ve Kültür Yolu üzerinde cami, konak, han, hamam, çeşme, saray sokak olmak üzere on altı eser bulunmaktadır. Bunlar düzenlendikten sonra yol Ünye Turizminin hizmetine sunulacaktır.
Orta Camiyi bugün size
Ünye Tarih Araştırma Grubundan
Ahmet Kabayel ve Ahmet Derya Varilci anlatacaklardır


“Orta Çarşı, Ünye’nin bilinen en eski kentsel yerleşim merkezidir.
Anadolu’daki bazı Osmanlı şehirleri gibi, gayri-müslim tebaa Ünye’de yoğunluk kazanmaktaydı. 16 cı yüzyıla kadar kent nüfusunun çoğunluğunu Rumlar ve Ermeniler oluşturmaktaydı. 18ci yüzyılda Müslüman nüfusun artışı, Orta Çarşı’da yoğunlaşan esnafın nüfus yapısına da yansır. Kırsal kesimden ve diğer bölgelerden gelen Müslüman ahali de bu çarşıda esnaflık yapmaya başlar.
Klasik Osmanlı kasabalarında olduğu gibi Ünye’de de esnaf cami çevresinde, tacirler ise liman (iskele) yakınlarında toplanır. Ünye nüfusu arttıkça ticari merkez genişlemiştir.
Ama Orta Çarşı merkez olma niteliğini her dönem sürdürmüştür. Orta Çarşı, adı üzerinde Hükümet ile Hanlar Sokağının tam orta yerinde kurulan bir çarşıdır,artan Müslüman nüfusu, Orta Çarşı’ya yeni bir cami yapılmasını zorunlu kılar.

Orta Çarşı’ya Yeni Bir Cami
1891 Yılında ahalinin girişimiyle Orta Çarşı’da yeni bir cami yapımına karar verilir. Başlangıçta çarşı esnafı kendi imkanlarıyla bu işe girişir, kendi aralarında para toplar ve imece usulü inşaatta çalışırlar. Caminin kuzeybatı girişinde ve dış kapı üzerinde yer alan bir kitabede, “Ahalinin yardımıyla” inşasına başlandığı ifade edilmektedir. Sene 1317 (Miladi 1899) tarihini taşıyan bir kitabe caminin inşa yılını ve nasıl yapıldığını anlatmaktadır.

Orta cami yapılmadan önce,
Orta Çarşı’nın orta yerinde ne vardı?

Bir duyuma göre Orta Cami, Sadullah Bey Medresesi’nin külliyesine ait eski bir ahşap caminin kalıntıları üzerine inşa edilir.
Diğer duyum ise, bu bölgede daha önce eski bir kilise bulunduğu yolundadır. Çevre sakini Ermeni asıllı bir vatandaş olan Karakin Gülezyan’dan kalan bir bilgidir. Her iki ihtimal de caminin eski bir yapı üzerine kurulduğu fikrini güçlendirmektedir.
Orta Cami inşasına 1891’de başlanmışsa da ekonomik durgunluk nedeniyle inşaat hayli uzun sürmüştür. Bilahare caminin bitirilebilmesi için Hazine-i Hassa’dan yardım istenmiştir. 20 Mart 1899 tarihini taşıyan Osmanlıca bir belge; BEO, 104634 arşiv numarasıyla bu yardımı göstermektedir.
Devlet takviyesiyle yıl sonuna doğru tamamlanan cami, Büyük Camii ile Saray Camii’nin ortasında yer aldığı için Orta Camii adını alır. Osmanlı’nın son dönemi ve Cumhuriyet’in ilk yıllarında Orta Çarşı ahalisi ve Sadullah Bey Medresesi cemaati ibadetini burada yerine getirir. 1939 Erzincan Depremi sırasında ağır hasar görür, yıllarca kullanılamaz. 1950’li yılların başında Orta Camii için yeni bir seferberlik başlar. Orta Çarşı ahalisi bu defa Ünye’nin en büyük ve göz alıcı camisini inşa etmeye karar verir.


1939 Depremi ve Orta “Yeni” Cami
1939 Depremi Ünye’de birçok konuta ağır hasarlar verirken, Orta Cami’yi de kullanılamayacak hale getirir. Şimdikinden daha küçük olan kubbesi orta yerinden çatlar ve 8-10 santimetre ayrılır. Caminin taş minaresi ortaya yakın yerinden yıkılır. Kıtlık dönemine denk geldiği ve 39 Depremi’nin artçı sarsıntıları yıllarca sürdüğü için camide onarım yapılamaz ve kullanım dışı kalır.
1950’li yılların başında Orta Çarşı’nın nüfusu artınca, cami ihtiyacı iyiden iyiye kendini hissettirir. 1952’de Muammer Tekin başkanlığında Orta Cami Yaptırma Derneği kurulur. Çarşı ahalisinin desteği alınarak, uzun dönem Ünye’nin en görkemli camisi unvanını alacak eserin yapımına girişirler. Dernek azaları arasında Hüsnü Usta (kunduracı), Münif Toker (Berber), İsmail Canbulat (Gemi sahibi ve kahvehane işletmecisi), Mustafa Aksoy (esnaf) ve Taşçıoğlu Mustafa’nın kardeşi vardır.
Cami eskisine oranla daha geniş projelendirilir. Avukat Ayhan, Makaracı Rıza ve Komitoğlu Mustafa camiye bakan arsalarından yer vererek caminin daha büyük yapılmasına imkan sağlar.
Cami yapımı için Gümüşhane Şiran’dan ustalar getirilir.. Eskisinden çok daha büyük olan kubbenin yapımı altı gün sürer. Orta çarşı esnafı camiyi ekonomik yönden desteklemekle kalmaz bizzat yapımında görev alır.
Cami 1954 yılında tamamlanır.
Yerinden numaralanarak sökülen eski mihrap Elevlülü Cemal Usta tarafından yeni yerine monte edilir. Yeni yapılan minber, üst kısmı tavana dayanınca ayakları kesilerek sığdırılır.
Sonuçta Ünye’nin en görkemli camisi ortaya çıkar. Cami duvarları deprem öncesi konumuna sadık kalınarak tamamen Ünye taşından örülür. Saray Camisiyle birlikte Ünye Taşı’ndan inşa edilen cami olma sıfatını devam ettirir.
Dört yanı iş yerleriyle donanmış Orta Cami’nin adı, Orta Yeni Cami olarak değiştirilir. Bir yanı Orta Çarşı Caddesine, diğer yanı Bakırcılar Arastasına bakar. Bir zamanların Sadullah Bey Medresesi Yoksa da, tarihi Çifte Hamam’ın metruk hali hala kendisine komşuluk etmektedir. Kıble yönünde yer alan Suluhan, Orta Yeni Camii’nin inşaatından birkaç yıl sonra yanar. Çarıkçılar ve çapulacılar arastasında ise, artık iskarpinciler ve başka meslek erbapları vardır.

Cami Restorasyonu
1980’li yıllara kadar Ünye’nin geniş ve ihtişamlı camisi olan Orta Yeni Cami zamanla eskimeye başladı. Sadece kubbesi, pencereleri ve duvarları değil, iç akşamı da zamana yenik düştü. Tepeden tırnağa onarılması gerekiyordu; 2010 yılında restore edildi.
Sekiz ayı bulan restorasyon sırasında, kubbe onarıldı. Minare ve dış duvarlar temizlenerek onarımdan geçirildi. Minber, mihrap ve vaaz kürsüsünün yüzeyleri temizlenerek yeni bir sıvağ ile kaplandı. Döşeme ve diğer ahşap kısımlar yenilendi. Caminin kuzey girişi açılarak, üstü kapalı vaziyette avluya dahil edildi.
Diğer camiler gibi Orta Yeni Cami de sadece bir ibadet yeri olmayıp sosyal paylaşım ve etkinlik alanıdır.
Gelecek Hafta:
Saray Hamamı


Bu Haber 1044 Kişi Tarafından Okundu.
YORUMLAR
Bu Konuya Yorum Bulunmamaktadır. İlk Yorumu Yapan Siz Olun.
ÖNCEKİ ARAŞTIRMA YAZILARI