Deprecated: Function eregi() is deprecated in /home/unyekent.com/httpdocs/conn/level.php on line 31
ÜNYE Kent Gazetesi >>> KENTTE HABERİN MERKEZİ ll BİZDEN HABER VAR......
 
YAŞAR KARADUMAN / TARİHİN SAKLADIĞI SIRLAR: *1 KURTULUŞ SAVAŞI YILLARINDA ÜNYE Binbaşı Sabri Bey
14 2017 Pazartesi 09:02
Bu araştırma Kurtuluş Savaşı yıllarında Ünye Milis Kuvvetleri Komutanı Sabri Beyin şimdi hayatta olmayan oğlu ile vefatından önce yapılan konuşmalardan derlenmiştir..

Atatürk, İzmir işgal edildiğinde Bandırma Vapuru ile Samsuna doğru yol alırken, işgal haberini gemide aldı.
Ayni günün sabahı toplarını şehre çevirmiş gri renkli bir İngiliz savaş gemisi Ünye limanına demirledi, gemiden inen askeri heyet doğru kaymakama giderek Mondros Anlaşması uyarınca Ünye’ye 1800 Rum indireceklerini bunların can güvenliklerinin sağlanmasını istediler.

Birinci Dünya Savaşı Bitmişti
Osmanlı Orduları bütün cephelerde yenilmiş, Yunanistan’ın Limni adasının Mondros şehrinde imzalanan Mondros Antlaşması ile ordular terhis edilmiş işgaller başlamıştı.
15 Mayıs 1919 İzmir işgal edildi. Atatürk, İzmir işgal edildiğinde Bandırma Vapuru ile Samsuna doğru yol alıyordu, işgal haberini Bandırma vapuru Sinop açıklarında iken aldı.
Bu İşgalden önce de Anadolu ve Karadeniz’de yenilgi ve işgallere karşı yer yer direniş ve örgütlenmeler başlamıştı.

Ünyeliler Telgraf Çekti
Ünye halkı İzmir işgal edilince 21 Mayıs 1919 da hükümete telgraf çekmişler bir an önce işgalin sona erdirilmesini istemişlerdir.
Bu sıralarda, Karadeniz bölgesindeki Rumlar da çeteler kurmuşlardı, bu çeteler bölgedeki Müslüman ahaliyi yıldırmaya çalışıyorlardı. Ünye'de Rumlar nüfusun yüzde yedisini oluşturuyordu, nüfusu çoğaltmak için Rusya'da yaşayan Rumlar gemilerle getirilip Karadeniz sahillerine çıkarılıyordu.
O yıllarda Ünye şehir nüfusu 10 bin, köyleriyle birlikte toplam nüfusu 50 bin kadardı. Ünye’nin o tarihte 104 köyü, köylerle birlikte 75 cami, 2 han, 3 hamam, 400 dükkan vardı, 91 öğrencisi olan Rüştiye okulu, toplam 1554 öğrencisi olan 79 Müslüman okulu ve 403 öğrencisi olan 14 Rum ve Ermeni okulu vardı, Pontus hülyası peşinde koşanlar bölgeye dışarıdan göçmen getirmek suretiyle nüfuslarını arttırmaya çalışıyorlardı.

Amasya Tamimi - Genelgesi
Mustafa Kemal Paşa Samsun’dan sonra Amasya’ya gelerek 22 Haziran 1919 da Amasya Genelgesi’ni yayınlandı. Amasya Genelgesi Türk devletinin kuruluşunu hazırlayan temel bir vesikadır.
Rumların amacı ise Osmanlı İmparatorluğunun zayıf anında istifade ederek başkenti Samsun olan ileride Yunanistan’la birleştirmek üzere “Pontus Cumhuriyeti” kurmaktı.
Mondros anlaşmasından sonra daha da azan Rum ve Ermeni çetelerine karşı yurdun her yerinde olduğu gibi direniş hareketleri başlatılmış ve Ünye’de de bir milis kuvveti kurulmuştu..

Ünye’deki Kaymakam Samsun’da bulunan İngilizlerin talimatıyla hareket etmekte idi. Ünye’de kurulan milis hareketinin ilk işi İngilizlerin Ünye’deki bu gücünü kırmak oldu. Milis kuvvetlerinin başına getirilen Sabri Bey elindeki bir miktar Çerkez gücü sayesinde çevrede kısa zamanda hakimiyeti ve düzeni sağladı.
(Milis, yerli halkın kurduğu silahlı direniş hareketinin adı idi, bu milisler daha sonra düzenli orduya dönüşecektir.

Sabri Bey 1860 yıllarında Türkiye’ye göç etmiş ve Terme’de yerleşmiş bir Çerkez Prensinin damadı idi. Prensin tek erkek oğlu Şair Behlül Bey gönüllü gittiği Balkan Savaşlarında rahatsızlanmış ve hava değişimi için döndüğü Ünye’de ölmüştü. Sabri Bey’in güçleri Ünye ve çevresindeki Rumlara epeyi korku salmış ve Ünye’deki insan ve deniz trafiğini kontrol altına almışlardı.

Savaş Gemisiyle Getirilen Rumlar
Bir yüzbaşı ve birkaç subay doğruca kaymakamlığa gittiler, Mondros Anlaşması kararlarına dayanılarak Ünye’ye 1800 Rum indireceklerini bunların ikamet edecekleri yerlerin gösterilmesini ve can güvenliklerinin sağlanmasını istediler.
Kaymakam,İngiliz yüzbaşıya: Burada İstanbul hükümetin bir gücünün olmadığını her türlü denetimin Ünye Milis Kuvvetleri Komutanının elinde olduğunu, indirilecek olanların can güvenliğini sağlayamayacağını söyler. Bunun üzerine İngiliz Yüzbaşı Milis Kuvvetleri Komutanı’nın kaymakamlığa çağrılmasını ister.
Kaymakam, böyle bir şeyi yapamayacağı şehirde ve her türlü kontrolün Milis Kuvvetleri Komutanında olduğunu anlatır.
Binbaşı Sabri Bey ise düşman gemilerinden gelecek olası bir saldırı için Ünye Cumhuriyet Meydanına ve sahile siperler kazdırıyor bazı yerlere sahra topları yerleştiriyordu.
Sabri Beyin bana bu bilgileri veren oğlu: “O zaman ben altı yaşında falandım babam siper kazdırıyordu ben de babamla birlikte kazılan siperleri kontrol ediyorduk.. Topyanı mevkiinde kazılan siperlere toplar yerleştirirken Limana bir İngiliz savaş gemisi demirledi babam dikkatle izliyordu. “Şimdi bunun ne işi var burada “ dedi. Gemiden indirilen sandalla birkaç yabancı asker karaya çıktılar, bir asker babama gelerek demirleyen İngiliz gemisi komutanının görüşmek istediğini söyledi.

Bir kişi dahi Alamayız
İngiliz yüzbaşı Sabri Bey’e; Mondros Anlaşması hükümlerince Ünye’ye 1800 Rum çıkartacaklarını söyleyerek, bunlara barınak, yiyecek içecek verilmesini ve can güvenliklerinin sağlanmasını ister.
Sabri Bey: Halkın savaştan yorgun çıktığını zaten barınma ve yiyecek sorunu olduğunu bir kişi dahi kabul edemeyeceklerini, Mondros Anlaşmasında böyle bir madde olmadığını derhal Ünye limanını derhal terk etmelerini yoksa kendilerini tutuklatacağını söyler.
Bu sert karşılama karşısında sinirlenen yüzbaşı kendisini toparladıktan sonra: “Ünye’yi gemiden topa tutar taş üstünde taş bırakmam yine çıkartırım” diye tehdit savurunca Sabri Bey’in yanındaki yardımcısı Yüzbaşı Selahattin Bey dayanamaz:
“Eğer bir kişi karaya basar veya Ünye’ye bir top mermisi düşerse, Rum mahallesi şu anda koruma altına alınmıştır, şehirdeki Rumlar da kiliselerde toplanmışlardır bunların başına geleceklerin sorumluluğu size aittir, halkı zapt edemem mahalleyi ateşe verip yakarlar kilisede bunlarla birlikte yanar ve bunun sorumluluğu da size ait olur, bin yıldır barış içinde yaşadığımız bu günahsız insanlara zarar vermemek için derhal Ünye’yi terk edin.
İngiliz yüzbaşı bu kararlılık karşısında bir kelime daha etmeden sandala binerek gemiye doğru yola çıkar biraz sonra savaş gemisi büyük gürültü ile demir alır ve Ordu’ya doğru gözden uzaklaşır. Tarih Ünye’ye boşaltılamayan bu 1800 Rum’un Karadeniz şehirlerine dağıtıldıklarını yazar.


Kaynaklar:
Alev Coşkun, Kuvayı Milliye’nin Kuruluşu
Nutuk, 20.Basım
Salim Gökçen-Pontus Meselesi
Osman Doğan-Tarih Boyunca Ünye




Bu Haber 555 Kişi Tarafından Okundu.
YORUMLAR
Bu Konuya Yorum Bulunmamaktadır. İlk Yorumu Yapan Siz Olun.
ÖNCEKİ ARAŞTIRMA YAZILARI