Deprecated: Function eregi() is deprecated in /home/unyekent.com/httpdocs/conn/level.php on line 31
ÜNYE Kent Gazetesi >>> KENTTE HABERİN MERKEZİ ll BİZDEN HABER VAR......
 
YAŞAR KARADUMAN / TARİHİN SAKLADIĞI SIRLAR: *3 Ünye’deki Kayıp Kale Ve Pontus Sarayı
28 2017 Pazartesi 08:53
Tarih boyunca Ünye’den geçen yabancı seyyahlar ve tarihçiler anılarında şehir içinde deniz kenarında bir kaleden bahsederler.
Uzun zaman biz bu kaleyi Ünye Niksar yolundaki kale ile karıştırdık ve bir türlü bulamadık, ancak bazı şeyleri peş peşe ekleyince bu kaleden bazı izler bulmaya başladık. Hocamız İrfan Işık’la bu konuda kafa yorarak ortak bir noktada buluştuk. Kale Ünye’de şehir içinde deniz kenarında bir yerdeydi ve Ünye Niksar yolundaki kaleden ayrı bir kaleydi.
Kale aynı zamanda şehri savunmak için yapılmıştı. Ünye’nin beş kilometre güneydoğusunda bulunan kale şehri savunmaya elverişli değildi ancak önünden geçen yolu kontrol edebilirdi.
Aradığımız kalenin eldeki bulgulardan ve Ünye’den geçen seyyahların anılarından ve bazı kalıntılardan çıkardığımız kadarı ve bulduğumuz son bir eski krokiye dayanarak çok yakın bir ihtimalle tespit ettik.

Kale Meydandan Başlıyordu
Kale meydandan başlıyordu, bugün saray duvarı olarak bildiğimiz duvar büyük bir olasılıkla kalenin duvarı idi, bu duvar askerlik şubesinin arkasından ve biraz daha ileride İnönü İlkokulu’nun arkasından geçerek Yalı’ya ve yüzüncü yıla kadar uzanıyordu, yüzüncü yılın bulunduğu yerde denizden giriş kulesi ve kapısı vardı.
Şu anda elimizde çok bilgi yok ama ilerde muhakkak buluncak, şimdiki bilgilerimize göre bu kale yüzyıllar içinde kaybolmuş 1600 yıllarına gelindiğinde Yüzüncü Yıl Kafenin olduğu yerdeki kısmı kalmıştı. 1600 yıllarında Ünye’den geçen Evliya Çelebi fırtınalı bir havada buradan Ünye’ye çıktıklarını yazar.
Yüzüncü yıl yapılmadan önce atmışlı yıllarda veya daha önce burada denize girenler denizin dibinde sütunlar gördüklerini anlatırlar.
Ve yine burada şu anda tabelası elimizde olan “KALEBOZUĞU SOKAGI” adlı bir sokak vardı. Buranın adı bugün de Kalebozuğu kelimesinden bozma Galabozu dur. Kalebozuğu sokağında oturanlar buradaki evlerin altında çok büyük bir su sarnıcı olduğunu söylerler, bu sarnıç büyük olasılıkla Yüzüncü Yıl Kafenin altında kalmış olan kalenin su sarnıcıdır.

Seyyah John Freely’nin anılarında Ünye
1800 yıllarında Ünye’den geçen seyyahlardan John Freely “Türkiye Uygarlıkları Rehberi” adlı eserinde Ünye ve bu kale hakkında şu bilgileri verir:
“Terme’nin otuz kilometre ilerisinde Ünye’ye varmadan önce deniz kenarında Ayanikola köyü çıkar karşınıza, köy adını denizcilerin koruyucusu olan Aziz Nikolas’tan almıştır. Köylüler bir geçitle ana karaya bağlanan adanın üzerine onun adına bir kilise yapmışlardır. Biraz sonra antik Oinoe şehri üzerine kurulmuş küçük bir liman kasabası olan Ünye’ye geliyoruz. Eski Oinoe şehrinden geriye hiçbir şey kalmamış. Kıyıda körfezin en korunaklı yerinde bir ortaçağ kalesinin harabesi var, muhtemelen Bizans İmparatoru Birinci Andrenikos Kommenos 1183 Bizans tahtına çıkmadan önce yaptırmış.” der. ( Harabe dediği Yüzüncü Yıl Kafenin yerinde var olmuş olan bizim aradığımız kayıp kalenin harebesi idi, denizin dibinde gördükleri sütunlarda bu kaleye aitti)
Andrenikos Komenos
Bizans İmparatorlarından Birinci Andrenikos Komenos Ünyelidir. Bu, meydandan Yüzüncü Yıl Kafeye kadar olan kaleyi onun onardığı söylenir, yıl 1180 yıllarıdır, Bizans İmparatoru olmadan önce bu kalede bir sarayın içinde iki yıl oturmaya mecbur edilmiştir.
Andrenikos’tan sekiz yüz yıl sonra 1808 de Haznedar Süleyman Paşa bu eski Bizans sarayın temelleri üzerine Haznedar Süleymanpaşa Sarayını yaptırmıştı, bu saray da 1850 yıllarında yandı.
Şimdi Paşabahçe denilen bu yerde apartmanlar vardır. Bizans sarayından duvarlardan başka hiçbir iz kalmamıştır,. Bu duvarları Haznedar Süleyman paşa kendi sarayı için kullanmıştır. Yanan Haznedar Süleyman paşa sarayından ise şey günümüze çeşmesi, havuzu ve hamamı ulaşmıştır.

Pontus Sarayı
Seyyah Freelynin şehrin korunaklı yerinde bir ortaçağ kalesi dediği ve Andrenikos’un Bizans İmparatoru olmadan önce 1180 yıllarında yeniden yaptırdığı kale ise, gerçekten tahminen MS 60 yıllarında Pontus Kırallığı tarafından yapılmış bir sarayın kalıntıları idi.
Yani burada üst üste yapılmış üç saray vardı birinci saray MS 60 yıllarında yapılan Pontus Krallığı sarayı idi, ikincisi Andrenikosun bin yıl sonra bulduğu ve tamir ettirdiği saray, üçüncüsü ise Bizans sarayı üzerine Haznedar Süleyman Paşanın 1808 yıllarında yaptırdığı Süleyman paşa Sarayı idi.
Çünkü burası güzel ve korunaklı tam saray yapılacak yerdi.

Yazdıklarımızı özetlersek
Ünye’de şehir içinde aradığımız kalenin meydan başlayıp yüzüncü yıla kadar uzandığını, yüzüncü yılın, denizden giriş kapısı olduğu ve kalenin içinde meydandaki duvarların üzerinde bir saray olduğu bilgisine ulaştık.
Osman Doğan’ın Tarih Boyunca Ünye kitabının 112 sayfasında John Freely’ e dayandırdığı bir dip notta;
“Kommenosun yaşadığı bu sarayın kale içinde veya kale yakınında bir yerde olduğu sanılmaktadır. Eski Ünyeliler bu kalede bir sürgün hikayesinden bahsederler, hikayeye göre deniz kaleye yakınmış ve kralın kızı her sabah saraydan güneşin doğuşunu izlermiş.”
Meydandaki duvarlar, buraya ilk defa MÖ 60 yıllarında yapılan bir Pontus Sarayının duvarlarıdır. Bu duvarları bin yıl sonra, onaran Andrenikos buraya kendi sarayını yaptırmıştır. Çünkü o zaman Pontus Krallığı yıkılmış ve Ünye Bizans hakimiyetine geçmişti.
Türkler bölgeye 1200 yıllarında Türk Danişmentli Beyliğinin başkenti Niksar’dan Akkuş dağlarını aşarak gelmişler, burada tutunmaları iki yüz yılı almış ve Ünye 1400 yılında tamamen Osmanlı hakimiyetine girmiştir.
Haznedar Süleyman paşa ise yüz yıl sonra burayı harabe halde bulmuş ve yıkılmış Bizans Sarayı temelleri ve duvarı üzerine 1808 yılında kendi adıyla anılacak Haznedar Süleyman Paşa Sarayını yaptırmıştır.
Bu sarayda 1850 yıllarında bir gece çıkan yangında yanmıştır. Şimdi yerinde apartmanlar ve son yeşil alan üzerinde Haznedar Süleyman Paşa’nın torunu Prof. Dr. Ayşe Haznedar Yalın’ın baba evini restore ederek açtığı gündüz bakımevi vardır.

Kaynak:
John Freely, Türkiye Uygarlıkları Rehberi
Osman Doğan, Tarihte Ünye


Bu Haber 675 Kişi Tarafından Okundu.
YORUMLAR
Bu Konuya Yorum Bulunmamaktadır. İlk Yorumu Yapan Siz Olun.
ÖNCEKİ ARAŞTIRMA YAZILARI