Deprecated: Function eregi() is deprecated in /home/unyekent.com/httpdocs/conn/level.php on line 31
ÜNYE Kent Gazetesi >>> KENTTE HABERİN MERKEZİ ll BİZDEN HABER VAR......
 
YAŞAR KARADUMAN / TARİHİN SAKLADIĞI SIRLAR: *11 Cumhuriyet İlan Edildi (29 Ekim 1923)
30 Ekim 2017 Pazartesi 08:56
Osmanlılar, dört sene süre Birinci Cihan Harbi’ sonunda, hiç beklemedikleri bir yenilgiye uğradılar. İstanbul işgal edildi, Ordu müfettişi sıfatıyla Anadolu'ya geçen Mustafa Kemal Paşa ve arkadaşları Ankara'ya gelerek bir hükümet kurdu.
Mustafa Kemal Paşa, daha Erzurum Kongresi sırasında, zaferden sonra hükümet şeklinin cumhuriyet olacağını söylemişti.
23 Nisan 1920'den beri Türkiye'yi idare eden Türkiye Büyük Millet Meclisi Hükümeti, millî egemenlik esasına dayanıyordu. Bu, zaten adı konulmamış bir cumhuriyet yönetimiydi. 20 Ocak 1921 tarihli ilk yapılan anayasada "Hâkimiyet kayıtsız şartsız milletindir." deniliyordu. Bu, yeni rejim bir cumhuriyetti.

Cumhuriyetin ilânının önündeki en büyük engel saltanattı.
Saltanat yeni padişahlık 1 Kasım 1922'de kaldırıldı ve bu engel aşıldı, bunu geçen sayımızsa bunu işledik

Millî Mücadele'nin zaferle sonuçlanmasında tarihî bir görev yapan birinci Türkiye Büyük Millet Meclisi, seçim kararı alarak dağıldı. Yeni seçimlerin yapılmasından sonra ikinci dönem çalışmalarına başladı. Yeni kurulan meclis, Lozan Barış Antlaşması'nı onayladı, böylece ulusal bağımsızlık tam olarak gerçekleşmiş oldu.

Cumhuriyetin ilanı
(29 Ekim 1923)

“Cumhuriyet” kelimesi dilimize Arapça’dan gelmiştir “Halk” demektir Fransızca, İngilizce ve Almancası Republic” olup, Latince “Res Publica” kelimesinden türemiştir, batı dillerinde de milletin kendisini yönetmesi anlamına gelir
Cumhuriyet, insanca ve medeni şekilde yaşamayı da beraberinde getiren bir sistem olduğu için, Atatürk, Cumhuriyet rejimiyle, Türkiye’yi daha ileriye götürmek istemiştir.

23 Nisan 1920'de Türkiye Büyük Millet Meclisi açıldığı sırada yeni Türk devletinin adı henüz konulmamıştı. Hükümet, Türkiye Büyük Millet Meclisi Hükümeti adını taşıyor, meclis başkanı hükümet başkanlığı da yapıyordu, Cumhurbaşkanlığı boş görünüyordu.
Mustafa Kemal bir akşam arkadaşlarına "Yarın cumhuriyeti ilân edeceğiz." diyerek fikrini açıkladı. O gece İsmet Paşa ile birlikte 1921 Anayasası'nın bazı maddelerini değiştiren kanun tasarısını hazırladı. "Türkiye Devleti'nin hükümet şekli cumhuriyettir." hükmünün yer aldığı tasarı üzerinde TBMM'de yapılan konuşmalardan sonra cumhuriyetin ilânı kabul edildi. (29 Ekim 1923).

Bundan sonra cumhurbaşkanlığı seçimine geçildi. Yapılan gizli oylamada 158 milletvekilinin tamamının oyunu alan Gazi Mustafa Kemal Paşa, Türkiye Büyük Mİllet Meclisi tarafından yeni Türk devletinin ilk cumhurbaşkanı seçildi.
Bunun üzerine kürsüye gelen Mustafa Kemal, yaptığı konuşmasını "Türkiye Cumhuriyeti mesut, başarılı ve muzaffer olacaktır." sözü ile bitirdi. Böylece devletin adı ve rejimiyle ilgili tartışmalara son verildi. Devlet başkanlığı konusu çözüme kavuştu.
Hükümetin kurulma şekli düzenlendi. Buna göre; cumhurbaşkanı başbakanı atayacak, başbakan da bakanlarını seçip cumhurbaşkanının onayına sunacaktı. Bu uygulamayla, meclis hükümeti sistemi yerine parlamenter rejime geçilmiş oldu. İlk hükümeti kurmakla İsmet Paşa görevlendirilmişti. Böylece Türk Milleti'nin tarihinde yeni bir devir açılıyordu.

Cumhuriyetin ilanın sonuçları:
Cumhuriyet'in ilanı ile yeni Türk devletinin yönetim biçimi belirlenmişti.
Cumhurbaşkanlığı görevi ortaya çıkmış ve İlk cumhurbaşkanı olarak Gazi Mustafa Kemal seçilmiştir. Böylece devlet başkanlığı sorunu çözümlenmiştir. İlk başbakan da İsmet İnönü olmuştur.
“Egemenliğin kayıtsız şartsız millete ait olması” İlkesi hayata geçirilmiştir.
Mustafa Kemal Paşa “En büyük eseri olarak” cumhuriyeti göstermiştir.
Cumhuriyetten sonra saltanat kaldırırken bırakılan Hilafet makamı ve Halife de kaldırılarak tüm hanedan mensupları son halife de dahil yurt dışına çıkarılacaklardır.
Saltanat kaldırılmış, 13 Ekim 1923’te Ankara yeni başkent ilan edilmişti. Milletvekilleri arasındaki anlaşmazlıklar yeni hükümetin kurulması konusunda sıkıntılar yaratıyordu. Hükümet krizi yaşanıyor, mevcut yöntem yeni bir hükümetin kurulmasını geciktiriyordu.
Cumhuriyetin ilanı ile önemli bir siyasi bunalım aşılmış yeni Türk devleti gerçek adına kavuşmuştur.
Yeni Türk devletinin yönetim şekli “Cumhuriyet” olarak belirlenmiştir.
İlk Meclis Başkanı Fethi Okyar, ilk Başbakan İsmet İnönü olmuştur.
Hükümet kurma sistemi değiştirilmiş, Meclis Hükümeti yerine Kabine Sistemi benimsenmiştir.
Mustafa Kemal, yeni kurulan cumhuriyet için halifeliği bir tehlike olarak görüyordu. İnkılap karşıtları, halifelik makamı etrafında toplanıp tehlikeli bir cephe oluşturabilirlerdi.
Cumhuriyetin halifelikle birlikte yürümesine imkan yoktu. Bu nedenle 3 Mart 1924’te Halifelik te kaldırıldı ve yüzeli kişilik Osmanlı Hanedanı yurt dışına çıkarıldı ve Osmanlı Hanedanı’nın Türk toplumu üzerindeki otoritesi kaldırıldı.
Kaynak Atatürk Devrimleri com.

Saltanatın kaldırılması ile Osmanlı İmparatorluğu tasfiye ediliyor, Türkiye Cumhuriyeti’nin temelleri atılıyordu.
24 Temmuz 1923 tarihinde İsviçre’nin Lozan şehrinde, Türkiye Büyük Millet Meclisi temsilcileriyle İngiltere, Fransa, İtalya, Japonya, Yunanistan, Romanya, Bulgaristan, Portekiz, Belçika, S.S.C.B, Yugoslavya temsilcileri tarafından, Lozan Üniversitesi salonunda imzalanan
Lozan Antlaşması barış antlaşması ile Atatürk önderliğinde Millî Mücadele’ye başlayan savaş meydanlarında büyük zaferler kazanan Türk ulusu siyasi ve hukuki olarak varlığını tescil ettirmiştir.
Lozan barış görüşmeleri 8 ay sürmüş ve Türk tarafının kayıtsız şartsız bağımsızlık talebi nedeniyle çetin geçmiştir. Görüşmelerde Türkiye’yi temsil eden İsmet Paşa başkanlığındaki heyetin bu başarıdaki rolü büyüktür.

Cumhuriyeti Devleti'ne geçiş demek olan bu süreç 30 Ekim 1923 tarihli Hâkimiyet-i Milliye Gazetesi'nde şu manşetle yer almıştı:
Hakimiyet-i Milliye Gazetesi 30 Ekim 1923
Büyük Millet Meclisi Dün Gece Sekiz Buçukta Türkiye Devleti'nin Şeklini Müttefikan "Cumhuriyet" Olarak Tespit Ve Dokuza Çeyrek Kala Gazi Mustafa Kemal Paşa Hazretlerini Müttefikan "Reisicumhur" İntihab Eyledi.

Gelecek Hafta:
Halifeliğin Kaldırılması

Kaynaklar:
Nutuk, Mustafa Kemal Atatürk
Turgut Özakman- Çılgın Türkler
Hâkimiyet-i Milliye Gazetesi, 30 Ekim 1923 tarihli nüsha
Atatürk Devrimleri com



Bu Haber 259 Kişi Tarafından Okundu.
YORUMLAR
Bu Konuya Yorum Bulunmamaktadır. İlk Yorumu Yapan Siz Olun.
ÖNCEKİ ARAŞTIRMA YAZILARI