Gömmek" anlamına gelen Arapça defin kelimesinden türetilen define toprağın altında gizlenmiş, sahibi bilinmeyen para ve kıymetli eşyayı ifade eder..
Değerli okuyucular, bayram tatili, gezi anıları ve hikâyelerinden sonra nihayet defineyi yazmaya sıra geldi. Ünye’de bayram tatilini fırsat bilen kahvehane definecileri bir iki deneme yaptılar mı bilmiyorum. Bizim Türbe mahallesi bu konuda hareketlidir. Bilirsiniz bizim mahalle mezarlığa yakındır, Rumların giderken defineyi kimse şüphelenmesin diye Müslüman mezarlarına gömdükleri yaygın bir inanıştır. Buradaki mahalleye adını veren bir türbe birkaç kere kazılmıştır.
Ünye’de define saklanılan yerleri yazmadan önce, neden define saklanır, kimler saklar, sonra ne olur, define aramak suç mudur kısaca bakalım.
Definecilik tarih, arkeoloji, coğrafya bilgisi gerektiren bir daldır.. Define aranacak bölgenin bütün tarihsel geçmişi bilinmelidir. İnsanlar tarih boyunca başka topraklara göç ederken, değerli eşyalarını güvenli yerlere gömerek daha sonra geri almayı umarlar.
Günümüzde kahvehanelerde bol miktarda define haritası cirit atmakta bir sürü iflah olmaz hayal taciri ortada dolaşmaktadır.. Sakın bu tip haritalara ve insanlara inanarak yola çıkmayın. Masallarla define aramaya çıkanlar bu yolda ömürleri ve servetlerini tüketmişlerdir.
Yasalarda define tarifi:
"Bulunmalarından çok zaman evvel gömülmüş veya saklanmış olduğu ve artık sahibi bulunmadığı anlaşılan kıymetli şeyler define sayılır.
Define aramak isteyenler, o yerin mülki amire bir dilekçe ile müracaat ederler. Dilekçede define aranacak yerin il, ilçe, bucak, köy, mahalle, sokak ve ev numarası bildirilir, bu yerin ekili, dikili, tapulu ve tapusuz olup olmadığı ve kime ait olduğu açıklanır. Define aranacak sahanın krokisi ev gibi yerler için ada, parsel ve çap numarası sahipli izni, alınır, müracaat uygun bulunduğu takdirde define arama ruhsatı verilir.
Defineci kimdir, define nasıl aranır?
Defineci önceden saklanmış hazineleri bulmaya çalışan insandır. Bu işin başarılması için bir eğitim alması gerekir, eğitimsiz defineci yarardan çok zarar verir. Aynı zamanda iflah olmaz bir hastalığın bir umut sevdasının aşığıdır. Bu nedenle dedektör satıcılarının, medyumların, cincilerin elinde ömrünü ve servetini tüketir, umudu halen tükenmez.
Bir çok açıkgöz bu insanların zaafından kocaman sektörler meydana getirmişlerdir..
Hiç bir insan elindeki değeri bir yere gömüp yanı başındaki kayaya bir çentik koyup; ben buraya define gömdüm demez. Arazide kayalar üzerinde gördüğümüz figürlerin bir çoğu mezarlardır, kavimlere ait nişanelerdir, sınır taşlarıdır. Define sadece altınlardan oluşmaz, bir figürlü vazo, bir yazılı kaya parçası da kilolarca altın değerindedir tahrip etmekten şiddetle kaçınmalıyız.
Eğer bir kişi define bulursa ve arazi hazineye aitse definenin yüzde 50'si hazineye, yüzde 50'si define arayıcısına; özel veya tüzel kişilere aitse, yüzde 40'ı arayıcıya, yüzde 10'u arazi sahibine, geriye kalan yüzde 50'si de hazineye verilmektedir.
Vatandaş eğer tesadüfen bir define bulduysa, bu kurallar uygulanmaz, kurulacak komisyon tarafından, değeri tespit edilir, hazineyi bulana ödülü verilir.
Kim Gömdü? Neden Gömdü?
Defineyi kimin gömdüğünü de bilmek de çok önemlidir.
Savaşçı askerler topladıkları ganimetleri belli noktalara sonradan gelip almak için gömerler. Korsanlar, kara veya denizde topladıkları ganimetleri kendilerinin kolay sizin zor bulacağınız bir şekilde saklarlar. Göç edenler hazineleri toplu olarak gömmüşlerdir, amaç geri dönüp hazineyi almaktır. Hayat boyu çalışıp uğraştıktan sonra yaşlanan insanlar eğer çocukları yoksa eşya ve paralarını ev, işyeri, bahçe, tarla, ahır veya kuyulara gömerler.
Define ile ilgili birçok efsane, ve Ermenilerin sakladıkları paralar hakkında hikâyeler duyarız. Unutmayalım bu tür anlatımların hepsi abartılıdır. Falan yerde bir zenginin bir tek kızı varmış, kızı genç yaşta ölmüş, yolun kenarına mezarını yapmışlardır... Falan yerde bir evliya yaşarmış, giderken falan yerdeki kayaya oturmuş, gibi..
Definecinin bunların doğruluğunu bilmesi için yapması gereken şey o bölgeyi tanımak, o bölgede yaşamış uygarlığın kültürel ve sosyo ekonomik durumu ve inançları hakkında bilgi sahibi olmaktır.
Ünye ve define
Ünye geçirdiği tarihi evrelerinde Hitit-Pontus- Roma-Grek kültürlerine ev sahipliği yapmış, Müslümanlardan önce burada inançları Hıristiyan olan uluslar, kavimler ve milletler yaşamışlardır.. Yaşam ve sanatlarına inancın tüm çizgilerini işlemişler, eserlerinde dini figürleri çok kullanmışlardır.
Osmanlının son dönemlerinde ve Kurtuluş savaşı esnasında Ermeni, Yunan ve Rumlar mübadele veya tehcir esnasında bir çok para ve altınlarını bırakmak zorunda kalmışlardır.. .
Tarihin her döneminde stratejik özellikleri bulunan Ünye, birçok kavmin ilgi odağı olmuş, sayısını bilemediğimiz uygarlıklar kurulmuştur.
Antik dönemlerde banka yoktu, insanlar ellerindeki paralarını küp, kese, veya benzeri şeyler işinde muhafaza ederlerdi. Yaşadığı mekan içinde ya duvar ya da tabana gizli bir bölme yaparak saklardı. Her yörede olduğu gibi Ünye ve çevresinde de saklanmış defineler olması doğaldır. Bunlar ya tesadüfen bulunur veya aranarak.
Define aramak yasalarda serbesttir ve izinle olur. İzinsiz olarak kazı yapan ve define arayanlar, yasalara göre suç işlemiş sayılırlar ve iki yıldan beş yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılırlar.
Kaynakça: Abdullah Vecdi ÇOBAN, Modern ve Profesyonel Definecilik
Gelecek hafta: Defineye devam ve Ünye’deki defineler
