Aslında bizim içimizden çıkmış bugünkü kuşağın bilmediği sahip çıkmamız gereken bir sürü, paşamız, ilim adamımız, şairimiz, sanatçımız, yazarımız vardır. Hepsini tek tek tarihin tozlu raflarından indirip gün ığışına çıkarmak ve bugünkü kuşağa tanıtmak lazım.

Bunlardan biri de Ünye Süleyman Paşa sarayı ve Haznedar ailesi hakkındaki bir araştırma sırasında bulduğum son Ünye Sancak Beyi Nuri Paşa ve onun oğlu Şair Mazhar Beydir.

Trabzon’un fethinden sonra  Canik sancağına bağlı bir kaza olan Ünye, 1864 yılından 1868 yılına kadar Sancak Beyliği oldu. Bu, bugünkü vilayete eş değer de bir idari sistemdi. Kendisine bağlı kazaları vardı. Fatsa Niksar Erbaa Bolaman ve Karakuş (Akkuş) gibi..

Bu yapılanmada Ünye Sancak Beyliği’ne sarayı yaptıran Haznedarzade Süleyman Paşa’nın torunu Mehmet Nurettin (Nuri Paşa) getirilmiştir. Nuri Paşa Ünye’nin ilk ve son sancak beyidir.

Sancak, Osmanlı taşra teşkilatında kazaların birleşmesiyle oluşan ve sancak beyi tarafından yönetilen idari birimin adıdır. Ayrıca sancak beyleri hem idarî, hem askerî, hem de asayiş islerinden sorumlu idiler.

Taşra Teşkilatı, küçükten büyüğe; köy (karye), nahiye, kaza, sancak (liva) ve eyaletlerden oluşmakta idi. Nahiyelerin köylerle birleşmesinden kazalar, kazaların birleşmesinden sancaklar, sancakların birleşmesi ile de eyaletler ortaya çıkmıştı.

Sancak, liva olarak da isimlendirilirdi,  başında “sancak beyi” yani “mutasarrıf” bulunurdu bunlara  zaman zaman askeri rütbeler  ve unvanlar da verilmiştir.  Sancak beyi Mirliva, yani albay ile  tuğgeneral arası bir rütbe sahibiydi o nedenle  paşa da denilmiştir, ama sivildirler.

Ünye tekrar kaza olarak Canik sancağına bağlanınca sancak beyliği makamı kaldırıldı ve Nuri Paşa tarihe ilk ve son sancak beyi olarak geçti. Ünye’de yaşadı ve orada vefat etti. Çamurlu Mahallesi Tepe mevkiinde aile kabristanlığına defnedildi.

Mezarı zamanla kayboldu.

Ailenin verdiği bilgilere göre yer darlığından üzerlerine çocukları ve torunları defnedilerek hangi mezarda kimin olduğu karıştı.  Muhtemelen Nuri Paşa’nın üzerine oğlu torunu Hamit Bey Şair Mazhar Bey’in üzerine de Naci Bey defnedildi.

Tarihsiz şehirler kişiliksiz insanlara benzer, geçmişini bilmeyenin de geleceği olmaz.

Mezarı kaybolan ilk ve son Ünye Sancak Beyi Mirliva Mehmet Nurettin Paşa (Nuri Paşa) Ünye tarihi için önemli bir kişiliktir. Mezarının ve mezar taşının olmaması bir noksanlıktır.

Ünye’de görüştüğüm, paşanın torunlarından Prof. Dr. Ayşe Yalın da bu noksanlığı benimle paylaşarak en kısa zamanda tam yeri belli olmasa bile aile kabristanlığına “Son sancak Beyi Nuri Paşa” ve oğlu “Şair Mazhar Bey’”e ait iki kitabenin dikileceği müjdesini verdi. “

İşte size sahip çıkılacak değerlerimiz..

Elalemin paşasını getirip Ünye’de mezara sokmaya uğraşacağımıza kendi paşalarımızı bulup ortaya çıkarmalıyız.

Bir kayıp mezar da Nuri Paşa’nın oğlu Şair Mazhar Bey’in mezarıdır. Mazhar Bey Ünye’de dünyaya gelmiş Ünye’de yaşamış Ünye’de yazmış ve Ünye’de vefat etmiş bir divan edebiyatı şairidir.

Aslında bu kişilere yerel yönetimin veya bir sivil toplum kuruluşunun, (Ticaret Odası ve Ticaret Borsası gibi) sahip çıkıp adlarına yakışır bir mezar taşı dikmeleri gerekirdi. Ama nereden bileceklerdi.

Ünye Yerel Tarih Araştırmaları Gurubu olarak, biz unutulmuş değerlerimizi bulup çıkarıyoruz, bu  kuruluşlardan birinin aile ile iletişim kurup bu taşların  bir an önce  dikilmesine yardımcı olmaları bu şehre  olan borçlarıdır. Ünye Ticaret Odası Başkanı değerli genç arkadaşımız Sayın Hasan Şimşek  ve Ticaret Borsası Başkanımız Sayın Osman Atik’in ilgilerini bekliyoruz. 

Ayrıca Sayın Osman Atik’e Ünye Yerel Tarih Araştırmaları Gurubu’na borsa binasında bir çalışma odası tahsis ettiği ve yerel tarih araştırmacılarına sahip çıktığı için tarih adına teşekkür ederiz.

Gelecek hafta:

-yasar.karaduman@gmail.com