Deprecated: Function eregi() is deprecated in /home/unyekent.com/httpdocs/conn/level.php on line 31
ÜNYE Kent Gazetesi >>> KENTTE HABERİN MERKEZİ ll BİZDEN HABER VAR......
 
13 Nisan 2016 Pazar
DOÇ. DR. GÜROL ÖZCÜRE
Manipülasyonlarla Fiyatı Serbest Piyasada Sürekli Dalgalanan Fındığı Yazmak

Son dönemde tarımda küçük ve orta ölçekli düzeyde geleneksel olarak yapılan “aile çiftçiliği” ülkemizde tasfiye olup yerine “sözleşmeli çiftçilik” modeli gibi küresel düzeyde piyasaya daha iyi hitap eden yöntemler destekleniyor. Bazı ürünlerde, alıcı firmalar, üreticiye gelerek, onlar için ve onların istediği şekilde üretim yapmaları halinde bir sözleşme imzalatarak, alım garantisi vermektedirler. Gerçi, bu durum fındık üreticileri için henüz geçerli değil, ancak, farklı ortamlarda bunun dillendirildiğini de görmekteyiz. Yani, fındık ürünü standart değil, çürük yani çürük (aflatoksin) oranı yüksek, kalitesi ve dönüm başına verimi düşük, arazilerin birleştirilmesi gerekiyor… gibi dile getirilen çeşitli görüşlerin altında yatan gerçek küreselleşen piyasanın istediği bu gelişmeleri sağlamaya yönelik olarak yurtdışında alıcılarla bağlantılı değişik çıkar çevrelerince önümüzdeki dönemde bu tartışmalar yine gündeme getirilecektir.

Öte yandan, her fındık sezonu öncesi, fındıkta rekolte tartışması yaşanmaktadır. İhracatçılar, fındık fiyatını düşürmek için fındık rekoltesini yüksek göstermeye çalışırken, üretici örgütleri daha düşük rekolte açıklayarak oluşacak fındık fiyatlarını etkilemeye ve yükseltmeye çalışmaktadır. Son 10 yıllık dönemde; bazı yıllar 500 bin tona düşen rekolte bazı yıllar 750 bin tona çıkmaktadır. Sezon öncesinde, Ziraat Odaları, İhracatçı Birlikleri ve Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı bu süreçte farklı rekolte rakamları tahminleri yapmaktadırlar. Fındık rekoltesinde yaşanan dalgalanma sonucunda üretici ve ihracatçı tarafların fiyatları etkilemeyi doğal olarak düşündükleri ve bunda da çıkarları oldukları görülmektedir. Devlet ise bu dalgalanmaların olmaması için fiyatlara müdahale ortamının doğmaması için gayret göstermektedir. Gerektiğinde de Toprak Mahsulleri Ofisi (TMO) müdahale alımı yapmaktadır. Şu anda böyle bir müdahale alımının öncesinde olabileceğimiz beklentisi piyasalara hakim. Ne olacağını hep beraber yaşayıp göreceğiz. Eğer, TMO tekrar piyasaya girerek fındık alacaksa bu fiyatın piyasada üreticinin tepkisini çeken 10.- TL civarında ki fındık fiyatlarını yükselterek bir nebze olsun üreticinin yarasına merhem olacaktır.

Bu süreçte fındığın az olduğu dönemlerde, üreticiler, yüksek fiyat beklentisini, kabuklu 50 randıman fındıkta 22.- TL’ye kadar çıkartabilirken, ihracatçılar da, fındığın bol olduğu dönemlerde fiyatı 6.- TL düzeylerine kadar düşürebilmektedirler. İçinde bulunduğumuz, fındık sezonunun başında da 11-12.- TL’den işlem gören kabuklu 50 randıman fındık daha sonra 15.- TL’ye kadar yükselmiş, daha sonra da hızla inerek 9,5.- TL’ye kadar gerilemiş iken şu anda 10.- TL üzerinden işlem görmektedir. Üreticinin spekülasyonlara açık (değerin yükseltilip düşürülmesi sırasında elde edilen kayıp ve kazanç) böyle bir piyasada ki riskler dolayısıyla ne yapacağını bilemez bir durumda, strese girdiğini tahmin etmek için müneccim olmaya gerek yok. Tabi, bu ortamda bazı fiyatları manipüle eden (etkileyen) tarafların çıkar beklentileri de had safhaya ulaşmaktadır. Öte yandan, üretici satış fiyatı piyasada dalgalanarak, farklı düzeylerde seyrederken, market raflarında kavrulmuş iç fındığı 40 TL’ye görürseniz şanslısınız. (2 kilo 50 randıman kabuklu fındıktan, 1 kilogram kavrulmuş iç fındık elde edilebilmektedir). Kavrulmuş iç fındığın kilosunun 65-70 TL’den satıldığı yerler de bulunmaktadır. Doğal olarak, fındık fiyatı da serbest piyasada müdahale edecek bir kurum olmayınca, arz ve talebe dayalı olarak oluşmakta ve sezon süresince inişli çıkışlı bir seyir izlemektedir.   

Manipülasyon kısaca, insanları kandırarak bir ürünü almaya veya satmaya sevk etmeye, fiyatını yapay bir seviyede tutmaya yönelik davranışlar olarak tanımlanmaktadır. Piyasada görülebilen manipülasyon tekniklerinin bazıları ise, “kapıya ayak koyma tekniği” (foot in the door) Friedman ve Frazer (1966) tarafından geliştirilmiştir. Bir diğeri, “kapıyı yüzüne çarpma tekniği” (door in the face) (1975) iken, daha sonra, “oltaya takma tekniği” (low ball) Cialdini (1978) tarafından geliştirilmiştir.Bizim ihracatçıların piyasada fındık alımını yaptırdıkları fındık alıcısı manavların bu teknikleri öğrenip öğrenmediklerini tam bilmiyoruz. Ancak, bu süreçte buna benzer bazı teknikleri uygulamadan hayatta kalmalarının zor olduğunu tahmin ediyorum. Onlara yardımcı olmak için araştırma yaparken öğrendim, “kapıya ayak koyma tekniği”nde; (el verip, kol kapma tekniği adı da verilen bu teknikte), üreticiye önceden günlük geçimini sağlaması için ihtiyacı ve istemesi halinde borç verilerek ya da ufak ufak kullanması için avanslar verilerek ileride fındığını emanete vermesi ve daha sonra da satması sağlanmaktadır. Dolayısıyla, psikolojik olarak oltaya takma anlamına gelen birçok tekniğin kullanıldığı görülmektedir. Ya da el verip kol kapma anlamına gelen “kapıya ayak koyma taktiği” dışında, bunun tersi olarak, ölümü gösterip sıtmaya razı etme anlamına gelen “kapıyı yüzüne çarpma tekniği”nde ise, alıcıların düşük fiyat teklifleri ile üreticinin fındığını satmayarak alıcıların yüzüne kapıyı kapatması (ki bu fiyat kesinlikle üreticinin istediği fiyat değildir) yani, üreticinin ürünü bekleterek satmaması karşısında, alıcıların bir süre sonra kafalarında ki daha yüksek bir fiyatı kabul ettirmeleri gibi manipüle edilmiş fiyatlardan fındık almaya yol açan birçok manipülasyon teknikleri kullanılmaktadır.

Peki, manipüle edilmiş fiyatlara karşı aldanmamak ve ürününü değerinin altında ucuza satmak istemeyen üretici ile ilgili olarak, üretici ne yapmalı konusuna gelelim. Bu konuda da kovaya düşen iki kurbağa örneği verilmektedir. Burada, manipülasyon zamanı her söylenene kulak asmadan kendi bildiğini yapmak bazen faydalı olabilmektedir. Şöyle ki, örnekte olduğu üzere, kurbağaların ikisi birlikte dolaşırlarken köşede kalmış bir süt kovasına düşerler, kurtulmaya çalışırlarken de dışarıda bunu gören kurbağalar, boşuna uğraşmayın kovadan çıkamazsınız derler. İki kurbağa kurtulmaya çabalarlar ancak kova büyüktür bir türlü uğraşmalarına rağmen zıplayıp çıkamazlar. Kurbağanın biri arkadaşlarının tavsiyesini dinleyerek süte batmamaya çalışmaktan yorularak vazgeçer ve ölür. Kurbağanın birinin kovada öldüğünü gören kurbağalar, diğer kurbağaya da uğraşma, çıkamazsın derler. Ancak, arkadaşının öldüğünü gören diğer kurbağa da yüzmekten vazgeçip, son bir gayretle zıplayıp kovadan çıkar. Kıssadan hisse, arkadaşlarının söylediklerine uyarak zıplamaktan vazgeçen kurbağa kovadan çıkamaz ve ölürken, arkadaşlarının söylediklerini sağır olduğu için duymadığı için son bir gayretle zıplayarak kovadan dışarı çıkan kurbağayı gören diğer kurbağalar “nasıl başardın” diye sorarlar, ama o onları duymaz, çünkü, sağırdır. O kötü telkinleri duymamış ve ümidini kesmemiş yani, manipüle olmamıştır. Yani, üretici kardeşlerim, siz siz olun fındık fiyatlarıyla ilgili manipülasyonlara ve her söylenene kanmayın, yani, fındığınızı değerini bulmadan satmayın.

Bu manipülasyon politikaları, Türkiye’de uygulamaya geçirilirken, unutmayalım ki, öncelikle; fındık kooperatifleri yani Fiskobirlik devreden çıkartılmış, mal varlıkları satılarak, kapatılmış ya da işlevsiz duruma getirilmiştir. Yine, TMO gibi kamu kuruluşları da, etkin olmaktan çıkartılarak, devletin doğrudan desteklemeleri yürürlüğe sokulmuş ve serbest piyasada oluşan fiyatlarda da istikrar hayal olmuştur. Oysa, sezon başında oluşan rekolteye göre, piyasa da oluşan fazlalığı Fiskobirlik desteklenerek ya da TMO aracılığıyla alarak fiyatları belli bir düzeyde, istikrarlı ve üreticinin de korunduğu, onları belli bir refah düzeyine kavuşturacak bir fiyat politikası izlenmesi gerekmektedir. ABD dahil bütün gelişmiş dünyanın ve Avrupa Birliği’nin izlediği tarım politikasının aksine, üreticiyi tümden piyasanın ve manipülasyonlara baş vuran spekülatörlerin inisiyatifine bırakırsak, sonu üreticinin memnun olmayacağı ve devletin müdahale alımı yapmayı düşüneceği bir durumla karşılaşırız ve bunun olacağı da kesindir.    



Bu Haber 3026 Kişi Tarafından Okundu.
YORUMLAR
Başlık : saman Tarih : 24 Temmuz 2016 / Pazar Üye Adı :
saman satılır iletişim05071914634
BU YAZARIN DAHA ÖNCEKİ YAZILARI