Deprecated: Function eregi() is deprecated in /home/unyekent.com/httpdocs/conn/level.php on line 31
ÜNYE Kent Gazetesi >>> KENTTE HABERİN MERKEZİ ll BİZDEN HABER VAR......
 
7 Şubat 2018 Pazar
AHMET DERYA VARİLCİ
Cumhuriyet Dönemi Ünye Kronolojisi

4 Aralık 1920, Ünye’nin Canik Sancağından alınıp Ordu’ya bağlanması. Büyük Millet Meclisi’nde (I. Meclis) Ordu livasının teşkiline dair kanun; “Merkezi Ordu olmak üzere Canik Sancağı’na merbut Fatsa ve Ünye kazalarının rapt ve ilhakı suretiyle Ordu müstakil livası teşkil olunmuştur.” (Giresun ve Ordu 1908’de sancak olmak istemiş, bu rekabette Giresun daha öne çıkmıştır. I. Meclis görüşmelerinde de aynı durum yaşanınca Ordu’nun ısrarlı tutumu nedeniyle her iki kaza il yapılmıştır. Ünye ve Fatsa Ordu iline bağlanmak istememiştir. Ünyeliler, Canik Mebusu Nazif Bey’e çektikleri bir telgrafta; 17 Aralık’ta bir miting düzenlediklerini, kendileriyle ilgili alınan kararın değiştirilmesini istemişler, Fatsa ve Terme kazalarının katılması, Karakuş nahiyesinin kaza yapılmasıyla kurulacak yeni bir livaya Ünye’nin merkez yapılması için her türlü girişimde bulunacaklarını belirtmişlerdi.)

5 Kasım 1923, Kazım Karabekir Paşa’nın Ünye’yi ziyareti.

1923, Ünye’de Rum okulunda tiyatro; Fevzi Güvemli-“Bir Zamanlar Ordu – Anılar”

30 Ocak 1923, Türkiye ile Yunanistan arasında Mübadele’ye dair sözleşme ve protokolün imza edilmesi. Lozan Barış Konferansı'nın (20 Kasım 1922-24 Temmuz 1923) ortaya çıkardığı siyasi metinlerden biri de “Yunan ve Türk Halklarının Mübadelesine İlişkin Sözleşme ve Protokol”dür. Bu sözleşme ile gerçekleştirilen mübadele sırasında yaklaşık olarak 350.000 Müslüman Türk ile 200.000 Hıristiyan Rum yaşadıkları yerleri terk etmek durumunda kalmışlardır. Mübadele, sözleşmenin imzalanmasından kısa bir süre sonra başlamış ve her iki ülke için de yıllarca sorun oluşturmuştur.. Samsun ve Ünye iskelelerine gelen göçmenler toplam 23.910 kişi idi. Ünye iskelesine gelenler İnönü ve Reşit Paşa vapurları ile gelmiş olup sadece Ünye iskelesine 30 Mart 1924’te İnönü Vapuru ile 544 kişi, 17 Nisan 1924’te Reşit Paşa Vapuru ile 1.003 kişi mübadil olarak Ünye'ye çıkmıştır.

Nüfus: Ünye nüfusu Mübadele'den önce daha kalabalıkken, Mübadele sonrası işsizlik baş göstermiş, şehirden göçler başlamıştır. Kentin merkez nüfusu 26.000'den 5 - 6.000'lere düşmüştür.

1930 yılında Ünye'nin umumi nüfusu 61.411'dir. (Çoğunluk köylerde yaşadığı için kent nüfusu düşüktür.) Nüfusun % 80'i Türklerden, % 13'ü Gürcü ve Çerkezlerden oluşur. Lisanı umumi Türkçe ise de, Gürcü ve Çerkezler  kendi  dilleriyle konuşurlar. (M. Bahattin, Resimli Ünye Rehberi, 1930)

1930 Ünye Halkevi faaliyetleri; tiyatro çalışmaları, folklor, müzik ve resim çalışmaları… Halkevi’nde radyo dinletisi ve yangında yok olan muhteşem kütüphanesi…

1932 Ünye Halkevi Türk Musiki Heyeti'nin kurulması.

1930'lu yıllarda Ünye'de İçtimai Teşekküller (Toplumsal Kuruluşlar):

Türk Hava Kurumu, Kızılay, Çocuk Esirgeme Kurumu, Ekonomi ve Biriktirme Cemiyeti, ve çeşitli spor kuruluşları...

1930 Tarihli Resimli Ünye Rehberi yayınlandı. M. Bahattin Bey (Eski Enerji Bakanı Hilmi Güler'in babası) tarafından yayınlanan eserde, Ünye hakkında bilgiler, Ünyeli müteşebbislerin reklamları ve Fotoğrafçı Ahmet Hüseyin Şen'in Ünye fotoğrafları yer almaktadır.

Ahmet Hüseyin Şen Ünye'nin ilk fotoğrafçısıdır. 1940'lı yıllara kadar tek fotoğrafçıdır. 1930 Tarihli M. Bahattin Bey'in Resimli Ünye Rehberi ve Ünye Ticaret ve sanayi Odası'nın "1923-1933 İktisadi Hareketleri" adlı broşürde yer alan fotoğrafların çoğu ona aittir. Ünye Halk Evi'nin faal bir üyesidir, arkadaşlarıyla birlikte kurduğu tiyatro kolu vasıtasıyla "Kanun Adamı", "Ya istiklal Ya Ölüm", "Çığ" gibi oyunları sahneye koymuşlardır.

29 Ekim 1933, Ünye'de coşkulu Cumhuriyet Bayramı ve "10. Yıl" kutlamaları...

1938, Ünye'de elektrik yılları... Başlangıçta buharlı makine iken, 1947'de dizel motorlarıyla elektrik üretilmiştir. İlk elektik üretim yeri, Mübadele sonrası terk edilen Yalı Ortodoks Kilisesi binasıdır. En son bu binada Danimarka menşeli, 240 beygirlik 3 dizel motoruyla Ünye'nin resmi dairelerine ve  merkez mahallelerine elektrik verilmiştir. Ünye Belediyesi tarafından sağlanan bu hizmet sonraki yıllarda Türkiye Elektrik Kurumu (TEK) aracılığıyla hidroelektrikten sağlanmıştır. Almuş ve Harşit barajlarından üretilen elektrik enerjisinin Terme, Ünye ve Fatsa enerji nakil hatlarıyla taşınması 1960'lı yılların sonuna kadar sürmüş ve sık sık elektrik kesintileri yaşanmıştır.

27 Aralık 1939 Erzincan Depremi'nin Ünye'ye etkileri: 27 Aralık gece saat 02:00'de meydana gelen depremin merkez üssü Erzincan Ovasıydı. 7,9 Şiddetindeki deprem, son bin yılda Anadolu'da görülen en şiddetli sarsıntıydı. Depremde okul, hastane gibi kamu binaları da dahil 116 bin 720 bina tamamen yıkılmış, çoğunluğu kerpiç evlerde yaşayan, tespit edilmiş 32 bin 962 kişi enkaz altında kalarak ya da soğukta donarak can vermiştir. Yerin 20 km derinliğinde ve 52 saniye süren deprem sonucunda Erzincan'da neredeyse, insan yapısı hiçbir şey ayakta kalmamıştır. Deprem o denli şiddetlidir ki, Ordu genelinde 463 kişi ölmüş, 448 kişi yaralanmış, 7.585 ev hasar görmüş, 4.184 bina yıkılmıştır. Felaketzedeler için gönderilen ödenekten Ünye'nin payına 15.837 Lira düşmüştür.

1940 Ünye’de radyolu yıllar. Halkevi binasının penceresinden hoparlörle radyo yayınları. Savaşın ayak sesleri radyodan anons edilmektedir. Savaş ve kıtlık yılları yanında  çadır tiyatrosu geleneği, direkler arası oyunları (vodvil) ve dansöz kültürü… (Döner Çeşme Meydanı'nda bir bina müzikhol olarak kullanılmaktadır.)

Aynı sene Şehir İmar Planı hazırlanmıştır. İlk imar planı 1886'da bir Fransız mühendisi tarafından yapılmıştır. 1940 yılında hazırlanan yeni imar planına 1944'te bazı ilaveler yapılmış ve 1972'de bir yenisi hazırlanmıştır.

1941 Ankara Devlet Konservatuarı tarafından bölgemizden derlenen müzik eserleri repertuarı.

1941-1945 Ünye'de II. Dünya Savaşı yılları. Ekmeğin karneye bağlanması.

1942, Eşi Ahmet Varilci'yi genç yaşta yitiren Nilüfer Varilci'nin eşinden kalan üç ayaklı alaminüt fotoğraf makinesiyle Ünye'nin ilk kadın fotoğrafçısı olması.   

1944 - İ. Kılıç Kökten'in Cevizdere Sekilerinde yaptığı inceleme. Ünyeli Etnograf ve Arkeolog Prof. Dr. İsmail Kılıç Kökten (1904-1974), Anadolu’nun pek çok bölgesinde Prehistorik Dönem araştırmaları gerçekleştirdi. 1944'te Ünye’den Rize’ye kadar uzanan sahil kıyılarında Paleolitik dönem araştırmaları yaptı. 1962'de Ünye'de daha uzun kalarak "Anadolu-Ünye’de Eskitaş Devri’ne (Paleolitik) Ait Yeni Buluntular" adlı araştırmasını yayınladı. 

1946 Ünye’de çömlekçilik yılları...

1950 Ünye'nin içme suyu şebekesine kavuşması. Belediye Başkanı Mithat Kısacıkoğlu'dur ve Belediye bünyesinde elektrik, su, mezbaha, sinema ve Birleşik Otobüs İşletmesi'nde toplam 46 memur, 56 işçi, 7 şoför istihdam edilmektedir. 1944'te 40.000 Lira olan Belediye bütçesi 1950 yılında 160.000 Lira'ya, 1970'te 2.494.833 Lira'ya ulaşmıştır.

1950-1970 Ünye'de Sinemanın altın yılları... Ünye sinemaları: Tan Sineması (1948 – 1950), Yeni Sinema- Yalıkahve (1948 – 1950 ), Park Sineması – Yazlık, Cumhuriyet Meydanı (1951 – 1954), Paşabahçe Melek Sineması – Yazlık, Saray Hamamı yanında(1954 – 1972), Konak Sineması, Kadılar Yokuşu’nda (1960 – 1992), Rüya Sineması, Yazlık, Çifte Hamam yanında (1967 – 1969), Belediye Sineması (1972 - 2014).

1957 Ünyespor'un kuruluşu... Ünye'nin yeşil-beyaz renklere sahip profesyonel futbol takımıdır. 1957 yılında Ünye Gençlerbirliği adıyla kurulmuş ve 1985 yılında bugünkü ismini almıştır. 2006-2007 sezonunda 2. Lig'den 3. Lig'e düşmüştür. 2010-2011 sezonunda 2. Lig'e yükselmiştir.

1957 Ünye İtfaiye Teşkilatı. Belediye'ye ait bir kamyonun arozöz haline getirilmesiyle çağdaş anlamda itfaiye teşkilatı kurulmuştur.

1960 Gölevi Motel ve Plajının açılması. Türkiye'nin ilk turistik tesis başvurusu yapan yerlerinden biri olan Gölevi Motel ve Plajı, 1960'ta ODTÜ öğrencilerinin katkılarıyla Ünye'nin ilk turistik tesisi olarak açıldı. 

 

1969 Orhan Bora'nın "Turistik Yeşil Ünye Rehberi" yayınlandı.



Bu Haber 510 Kişi Tarafından Okundu.
YORUMLAR
Bu Yazıya Yorum Bulunmamaktadır. İlk Yorumu Yapan Siz Olun.
BU YAZARIN DAHA ÖNCEKİ YAZILARI