HABER ARAMA
SON DAKİKA HABERLER
ukrayna nakliyat belarus nakliye Moldova Nakliyat ordu reklam ajansı

UZM. DR. ALİ COŞKUN

UZM. DR. ALİ COŞKUN

Sindirim Sistemi Biyokimyası

9 Haziran 2020 Salı Saat: 11:29

SİNDİRİM, EMİLİM, GİS :
Tükürük bezleri tarafından ağız boşluğunda başlayan sindirim için, tükürüğün %99’u su ve %1’i MUSİN GLİKOPROTEİN’dir. Sulu gıdalarda devreye direk olarak hidrolazlar girer. Tükürük pH’sı 6.8’dir.
Ağızda Tükürük Amilazı vardır ve pH : 4.0 ve altında çalışamaz. Ağızda nişasta ve glikojen’in alfa 1à4 glikozidik bağlarını koparırlar. Böylece Maltoz, Laktoz, Sukroz ve diğer oligosakkaridler oluşur ( 1à6 glukozidler ). Bu oligosakkaridler mide asidiyle temas eder etmez, üzerlerindeki Tükürük amilazı inhibe olur. Aşağıdaki şekilde Tükürük amilazı etkileri gösterilmiştir. Tükürük Amilazı’nın aktivasyonu için Klor iyonu şarttır.
Karbohidratların sindirimi ağızda tükürük’de, Proteinlerin sindirimi ise midede başlar. Mide Özsuyu %0.2’lik HCL’dir, Pepsin ve Rennin gibi sindirim enzimleri, Lipaz gibi enzimler bulundurur içersinde. HCl, bakterileri öldürür, proteinleri asitli denaturasyona uğratır.Aşağıdaki şekilde HCL asidin parietal hücrelerden nasıl salındığı şematize edilmiştir.Burada en önemli tepkime 
KA enziminin ( Karbonik Anhidraz ) katalize ettiği ve 1 mol Suyun katıldığı tepkimedir ve ürün H2CO3’dür. Bu da 2’ye ayrışır : HCO3 kana diffüze olurken, H+ ise Gastrik Lümene verilir. H+, Gastrik lümene H-K-ATP’ase pompası ( oubain’e dirençli ) ile verilirken, parietal hücre içine K+ alınır. Yemek sonrası, gastrik lümende bolca türetilen HCL nedeniyle, kana geçen bol miktardaki eşleniği HCO3 nedeniyle ALKALİ İDRAR çıkarılır. Kana her geçen 1 mol HCO3’a karşılık, 1 mol Cl kandan parietal’e akar. Parietal hücreler Mitokondriden zengindirler ve bu Parietal hücreler’den İNTRİNSİK FAKTÖR salgılanır.
İntrinsik Faktör( İF ) bir glikoproteindir. Aşağıdaki şekilde İF ve Vitamin B12 ilişkisi ayrıntılı olarak gösterilmiştir, Özellikle İleum’daki özelleşmiş epitel hücreleri, vitamin B12 emiliminde major rol oynamaktadır. Midede ilk sindirime uğrayan proteinleri HCl asit denatüre eder, hidrojen bağları yıkılır, böylece proteinlerin 3. ( tersiyer ) yapıları parçalanmış olur. Böylece katlanmalar açılır ve geride kalan kısıma proteolitik enzimler daha kolay etki edebileceklerdir.
PEPSİNOJEN :
Midenin esas hücrelerinden
PEPSİNOJEN salınır, Pepsinojen üzerindeki koruyucu tabaka, midedeki H+ ( proton ) ile veya HCl ile yıkılır ve altından aktif konumdaki PEPSİN ortaya çıkar, ortaya çıkan Pepsin de tekrar Pepsinojeni parçalar ( otokataliz ) ve yeni aktif pepsinler ortaya çıkarır. Pepsin mide’den salgılanırPepsin A fundusda, Pepsin B ise pilor’da bulunur. Hidroklorik asidin denature ettiği proteinleri, PEPSİN etkiyerek polipeptitlere parçalar. Pepsin bir endopeptidaz‘dır ve polipeptit yapısındaki iç peptit bağlarını hidroliz eder. Mide’de mukus salgısını artırarak, HCL ve pepsin salgısını azaltan eikozanoid ise PG I2‘dir.Ayrıca Tripsin, Kimotripsin, Katepsin ve Labfermant da endopeptidazdır. Bilindiği gibi polipeptitlerin uçlardaki karboksil ve amino gruplarına bağlı peptit bağlarını ekzopeptidazlar yani karboksi ve aminopeptidazlar hidroliz ederler ( NİSAN 1998, MAYIS 2011 ve EYLÜL 1989, 1988, 1995, 2011 BİYOKİMYA TUS SORULARI ). Endopeptidazlar, Aromatik amino asitleri ve dikarboksilik amino asitleri tanırlar, buralardaki peptit bağlarına hücum ederler.

GASTRİK SEKRESYONUN REGULASYONU :

Gastrik Sekresyon 3 aşamada safha safha ilerler. Bunlar sırasıyla Sefalik faz, Gastrik Faz ve İntestinal faz’dır.

Sefalik faz’da bir gıdanın görülmesi, koklanması, hayal edilmesi bile Vagus aracılığıyla asit salgısının artmasına neden olur.

Gastrin ve Zollinger Ellison Sendromu :

Gastrik Faz daha gerçekçi bir fazdır ve bunun için gıda’nın mideye varması gereklidir. Gastrik fazda gıda mideye ulaşınca : mekanik ve kemo reseptörler uyarılır, asit salgısı daha da artar, asid salgısı Mide’nin Antrum kısmına ulaşınca Antrum‘dan GASTRİN salınır. Gastrin
daha çok asit salgısı saldırtır, bunun için pepsinojeni uyarır ( EYLÜL 1996 BİYOKİMYA TUS SORUSU ). Gastrin aynı zamanda Karaciğeri, safra kesesini ve Pankreas’ı da fonksiyonları yönünden uyarır. Zollinger – Ellison Sendromunda ( Gastrinoma ) : Serum Gastrin düzeyi çok artmıştır ( Hipergastrinemi ), bazal Mide asidi de buna bağlı olarak çok artmıştır, Şiddetli Peptik Ülserasyonlar görülür. Gastrinoma’nın nedeni : GASTRİN salınımı yapan bir tümör Pankreas’tan salınım yapar, bazen duodenumdadır.
Gıdalar Mide’den de geçtikten sonra, barsak kısmına geçerek İntestinal faz’ı başlatırlar. 
İntestinal Faz’da artık mide asidi salgısına gerek yoktur. Bu nedenle gıdalar barsakta kemo ve nöro reseptörleri uyarırlar, SEKRETİN ve Kolesistokinin Pankreozimin ( CCK PZ ) uyarılır. Bu iki hormon ( Sekretin ve CCK-PZ ), da mide asidini inhibe ederler. Aşağıdaki şekilde bu durum gösterilmiştir.
RENNİN ( RENNET, KİMOZİN ), anne sütü alan bebeklerde midede bulunur ve anne sütünü parçalar- pıhtılaştırır ve bu nedenle peynir yapımında da kullanılır, optimum pH : 4. 0’dırRennin, Erişkinde bulunmaz. Rennin, proteaz içerir ve bu enzim sütü koagüle eder. Sütteki Kazeinojeni, Kazein‘e çevirir.Kazein ( casein ) anne sütünde bulunan bir fosfoproteindir. Kazein, PROLİN amino asidi yönünden oldukça zengindir.RENNİNKalsiyum‘un ortamda olması kaydıyla, Kazein’i PARAKAZEİN‘e yıkar. Parakazein’e de Pepsin etki eder ( NİSAN 1999 BİYOKİMYA TUS SORUSU ).
Aşağıdaki şekilde İnce barsakların jejunum ve İleum bölümlerinden emilebilen bazı temel maddeler şekillendirilmiştir.
MİDE ve DİL LİPAZI :
Mide’den LİPAZ da salgılanır. Aşağıdaki şekilde GİS’deki lipaz’lar gösterilmiştir. Dikkat edilirse Lipoprotein Lipaz, GİS’de bulunmadığı için gösterilmemiştir, çünkü Lipoprotein Lipaz, endotel hücrelerinin yüzeyindedir, damar içinde CM ve VLDL’den TAG’ü söküp alır, hidroliz eder ( EYLÜL 2005 BİYOKİMYA TUS SORUSU ). Kalın Mavi oklarla etkili oldukları yerler, kalın kırmızı oklarla da etkileri gösterilmiştir. İnce kırmızı oklarla da salgılandıkları yerler belitilmiştir. Lipaz’lar aslında mide asidinde yani düşük pH’da parçalanıp etkisiz olurlar fakat, genellikle yemek midede hafif bir tokluk yaptıktan sonra, protein gıdalar mide asidini hafif tamponlar tamponlamaz, lipaz’lar etkin olurlar. Bu nedenle lipaz’ların optimum pH’ları 3 ile 6 arasındadır. Mide içeriği yani asit pH’lı KİMUS, duodenum’a girerse, alkali olan safra ve pankreas salgılarıyla nötralize edilir. Böylece nötralize pH’ya pepsin etkisi de durur. Safra kesesinde depo edilen Safra asitleri de sindirimde önemli bir rol oynarlar, sindirim işleminde safra kesesi kasılır, safra içeriği, pankreas’tan gelen salgı ile karışır, duodenum’a atılır. Safra içeriği karaciğerde oluşturulur, safra kesesinde depo edilir fakat depo edilen safra içeriği, karaciğerde üretilenden çok farklıdır artık.

Safra ve Pankreas Salgıları :
Karaciğerde üretilen safra içeriğinin, safra kesesinde depo edilen’den farkı basitçe aşağıdaki şekilde gösterilmiştir. Görüldüğü gibi : Safra Kesesinde’ki ağdalı – yoğun Safra içeriğinde safra asidi ( SA ) yoğunken, suyu azalmıştır, kolesterol-FFA artmıştır, pigment ve müsin oranı da artmıştır. Mesela Pankreas salgısı daha suludur, tükürük gibidir. Jejunumda diyetteki lipidler yıkılırken, FFA + Serbest Kolesterol + 2-MAG + Safra tuzları hep birlikte MİÇEL adını alırlar. Safranın, en iyi emilebilme buluşu miçel oluşturmasıdır. Miçeller İnce barsağın enterosit villuslarından emilirler ( NİSAN 2007 BİYOKİMYA TUS SORUSU ). Miçeller amfipatikdirler. Miçel oluşturmanın nedeni : daha iyi emilebilmektir. Örneğin kısa ve orta zincirli yağ asitleri kendileri emilebilirler, miçel oluşturmaya gerek yoktur.
Pankreas salgısında : 
Na+, K+, HCO3, Cl, Ca++, Zn ++, HPO4, SO4, PL A2, Tripsin, Kimotripsinojen, Kimotripsin, Proelastaz, Elastaz ( endopeptidazlar ), Prokarboksipeptidaz, Karboksipeptidaz ( ekzopeptidazlar ) bulunur ve pH : 8.0’dir. Pankreas salgısındaki enzimlerin bir çoğu ZİMOGEN halinde salgılanırlar, Enterokinazlar
ile kısaltılıp aktif hale dönüştürülürler.
Örneğin
Tripsinojen’den kısaltılanTRİPSİN, tıpkı Prokarboksipeptidaz ‘lar gibi bazik aminoasitlerin ( Lizin –Arginin ) peptit bağlarını parçalar ve dipeptitler oluştururKİMOTRİPSİN ise, aromatik-yüksüz amino asitlerin peptit bağlarını parçalar, aslında Kimotripsin de tripsin gibi dipeptitleri oluşturur. Kimotripsin, sütü Rennin’den daha fazla pıhtılaştırır.ELASTAZ, glisin-alanin-serin amino asitlerinin
peptit bağlarını parçalar, dipeptitleri oluşturur.
Bilindiği gibi karboksipeptidaz’lar ektopeptidazlardandır ve peptitlerin karboksil ucundaki peptit bağlarını parçalarlar, böylece teker teker sırası geldikçe tüm aminoasitleri koparırlar. Pankreastaki birçok enzim ve etki yerleri aşağıdaki şekilde gösterilmiştir. Pankreasta ayrıca Pankreatik alfa amilaz bulunur, Nişasta ve glikojeni parçalar. Ürün olarak Maltoz, oligosakkaritler oluşur. Pankreasın başka bir önemli enzimi Pankreatik Lipaz‘dır ve TAG’lerin primer ester bağını parçalar. Lipaz da salgılanırken, Prolipaz olarak salgılanır ve triptik aktiviteyle ENTEROSTATİN parçası koparılır, geriye kalan kısım aktif lipaz olur. Pankreatik Lipaz’ı, safra tuzları inhibe eder. Bu inhibisyondan kurtulmak için Pankreatik Lipazın etrafını koruyucu kabuk gibi kuşatan KOLİPAZ‘a ihtiyaç vardır. Kolipaz aynı zamanda safra tuzu ile kaplanmış TAG’lere inhibe olmadan kendisi bağlanabildiği için, bu safra tuzu duvarını deldiği TAG’leri de parçalasın diye Lipaz’a sunar.Kolipaz da pankreas salgısında bulunur. Pankreas salgısında ayrıca : Fosfolipitler, PL A2 de bulunur. Hem Kolipaz hem de Fosfolipaz A2, proenzim olarak salgılanırlar, triptik kesilmeyle aktif hale gelirler. PL A2 etkinliği için ilave olarak Ca++ da gereklidir ( EYLÜL 1999 BİYOKİMYA TUS SORUSU ).TAG tam olarak parçalanınca Gliserol ve yağ asitleri oluşur. Aşağıdaki şekilde özellikle Tripsinojen’den Tripsin oluşumu ve oluşan bu aktif zimojenin de diğer zimojenleri aktive etmesi gösterilmiştir ( EYLÜL 2006 BİYOKİMYA TUS SORUSU ).
Annesinin memesinden süt emen bir bebek’te, sütte lipaz olduğu ve safra tuzuyla da inhibe olmadığı hatta aktifleştiği için, Sütteki lipaz, bebeğin sindirim sisteminde özellikle pankreasın tam faaliyete geçemediği prematüre ve düşük doğum ağırlıklı bebeklerde, süt yağını sindirir.
TAG’ün Barsaktaki Yolu :
Aşağıdaki şekilde TAG ( Triaçil Gliserol ) ‘ün barsaktaki serüveni görülmektedir. Bunun için öncelikle aşağıdaki şekilde gösterilen TAG isimli yapı çatal gibidir ve çatalın uçları kırmızı renklidir ve yukarıdan aşağıya doğru 1. Pozisyon, 2. Pozisyon ve 3. Pozisyon olarak isimlendirilir. Barsak lümenindeki pankreatik Lipaz, 2. Pozisyonu asla koparamaz. Pankreatik Lipaz önce 3. Pozisyondaki açil grubunu yada yağ asidini kopararak : 1,2 DAG oluşturur, olay devam eder. Pankreatik Lipaz bu sefer de 1. Pozisyondaki açil grubunu koarır böylece 2 – Mono açil Gliserol ( 2-MAG ) oluşur. Aslında teknik olarak Pankreatik Lipaz’ın bundan ötesine gitme şansı yoktur, çünkü geride kalan 2.pozisyondaki açil grubudur. Fakat İzomeraz enzimi ile pozisyonlar değiştirilirse, ki bu durum aşağıdaki şekilde gösterilmiştir, o zaman Pankreatik Lipaz son bir hamle ile daha, 1-MAG’den lümen’de Gliserol oluşturur ki, TAG’ün yaklaşık 4’de 1 ‘i de bu yolu izler. Oluşan Gliserol de, V. Porta’ya aşağıdaki şekilde sağ tarafta gösterildiği şekilde geçer. Barsaktaki TAG’lerin neredeyse 4’de 3’ü, 2-MAG olarak Barsak Lümeninden, barsak epiteline geçerler ve serüvene 2-MAG üzerinden devam ederler ( Mono Açil Gliserol Yolu ).Barsak epiteli içersinde 2-MAG’den TAG elde edilişi aşağıdaki şekilde gösterilmiştir. Oluşan TAG, özellikle batın bölgesinin lenf dolaşımına geçerek Şilomikronları ( CM ) oluşturur. Ductus thoracicus’dan kan dolaşımına süt gibi kıvamlı KİLUS boşalır.TAG’ler ve Kolesterol V. Porta’ya geçemez ( EYLÜL 1999 BİYOKİMYA TUS SORUSU ). Fitosterol barsaktan emilmezken, Ergosterol barsaktan emilir.
Çok az görülse de bu işin bir de 1-MAG üzerinden işleyen bir yolu vardır.Bu nadir durum da aşağıdaki şekilde gösterildiği gibidir. Şu durum hem yukarıdaki hem de aşağıdaki şekilde de gösterilmiştir ki : Bir TAG parçalanırsa bundan Gliserol ve yağ asidi ( FA ) oluşur. 
FA, kolaylaştırılmış diffüzyon ile hücre içine girer ( EYLÜL 2002 BİYOKİMYA TUS SORUSU ). Tekrar aşağıdaki şekile geri dönersek : Barsak lümeninde oluşan 1-MAG, direk olarak barsak epiteline sızar. 1-MAG’ün barsak epitelinde izleyeceği 2 yol vardır, bunlardan biri TAG oluşturma yolu, diğeri ise Gliserol oluşturma yoludur. 1-MAG’den TAG oluşturmak için, Açil KoA ve ATP katılmasına ihtiyaç vardır. 1-MAG’den Gliserol oluşması için Barsak Lipazı görev alır. Daha sonra oluşan Gliserol de dolaylı yoldan tekra TAG’e dönüşür, oradan da lenfatiklere akarak CM oluştururlar. Bu durum da ayrıntılı şekilde aşağıda resmedilmiştir.
RNAse ve DNAse enzimleri aldığımız gıdalardaki nükleik asitleri sindirimine katılırlar. PLA2 ise deterjandır ve, Pankreatik Lipaz’ın fosfolipitlerdeki 2. Pozisyondaki ester bağını ancak bu koparabilir.
Diğer Barsak Salgıları :
Aşağıdaki şekilde Duodenum bölgesinin yandan kesitsel şematik görünümü canlandırılmıştır. Buradaki temel bez BRUNNER bezidir ve müsin salgısının pH’sı 9. 0’u geçmektedir.Müsin salgısı içindeki Sindirim Enzimleri : Amino uçtaki Peptidi koparan Aminopeptidaz, hücre içi DipeptidazDisakkaridazOligosakkaridaz, alfa glukosidaz ( maltaz ), alfa 1à6 bağını koparan sukraz-izomaltaz kompleksi, Beta – glukosidaz ( Laktaz ), trehalazfosfatazpolinükleotidazlarnükleozidazlar ( pentozlara kadar yıkar ), ENTEROKİNAZfosfolipazlar vb.’dır. Aşağıdaki şekilde
Paneth hücrelerinden salınan Antibakteriyel enzimler de yeşil renkli gösterilmiştir, bu enzim de barsak florasının oluşmasına katkı yapmaktadır ( NİSAN 2012 ve EYLÜL 2006 BİYOKİMYA TUS SORULARI ).

 

ABSORBSİYON :
Mide’de emilme hemen hemen yoktur. Sadece ALKOL, Kısa ve Orta zincirli Yağ asitleri mide’den de emilebilir. Sindirim siteminde esas emilme, tamama yakını İnce barsakta olur. İnce Barsaktan emilen maddeler aşağıda şekilde gösterilen 2 yoldan taşınırlar : Ya portal sistem yoluyla karaciğere taşınırlar, ya da lenfatiklerle kan dolaşımına geçerler. Barsak lümeninden ancak ve ancak Monosakkaritler halinde emilebilen karbohidratlar, ya karşı taraftaki derişim farkına karşı aktif transport ile emilebilirler ya da, derişim farkını avantaj olarak kullanıp, derişim farkına eşlik ederek kolaylaştırılmış diffüzyon ile emilebilirler. Fruktoz çok yavaş emilirken, glukoz daha hızlı emilir.
Barsak hücresi lümeninden sodyum ve Glukoz birlikte emilirler ve bunun için sodyum bağımlı glukoz taşıyıcı proteini kullanırlar. Burada gerekecek olan enerji Sodyum – Potasyum değiştokuşu yapan ATP’ase ile sağlanır. Bu pompa 
OUBAİN glikozidi ile inhibe olabilir, Böbrek tübüllerindeki glukoz geri emilimini de FLORİZİN bloke eder.
Sindirim sistemi Glut’ları :
Aşağıdaki şekilde sindirim sistemindeki GLUT’lar hatta Renal bölgedeki GLUT’lar gösterilmiştir. GLUT – 2‘ler aşağıdaki şekilde de gösterildiği gibi iki yönlü taşıma yaparlar. Yani şekeri hem hücre içine alır, hem de hücre dışına gönderir. Karbohidratların işi kolaydır aslında, sindirimleri de kolaydır ve hızlıdır. En yavaş hızda sindirilebilen karbohidrat LAKTOZ‘dur ( glukoz + galaktoz ), hele bir de laktaz yetersizliği varsa sindirimin yavaşlığını düşünün.
MİÇEL :
Lipidlerin sindirim son ürünlerinden
changeTarget("#author_article_content");


Bu haber toplam 1.390 defa okunmuştur

Yazı Yorumları ( 0 Adet)

Adınız
E-mail Adresiniz
Güvenlik Kodu Lütfen Resimdeki kodu yazınız
Bu Yazıya Yorum Yapılmamış.
İlk Yorumu Siz Yapmak İster misiniz?

Yazarın Diğer Yazıları