HABER ARAMA
SON DAKİKA HABERLER
ANKET
Yeni İnternet Sitemizi Beğendiniz mi?
Yeni İnternet Sitemizi Beğendiniz mi?
  • Gayet Güzel
  • Beğenmedim
  • Daha iyisi olabilirdi
  • Kullanışlı
HABER ARŞİVİ
Lütfen Bir Tarih Seçiniz
FINDIK BORSASI
30 Eylül 2020 Çarşamba
Fındık Fiyatı


PUAN DURUMU
NAMAZ VAKİTLERİ
Ünye Nöbetçi Eczaneleri
anabolik sipariş steroid sipariş balkan pharma

AHMET DERYA VARİLCİ

AHMET DERYA VARİLCİ

Kurul Kalesi Buluntuları II [UnguentariumlarveKalıp yapımı Kabartmalı Kâseler]

12 Ağustos 2020 Çarşamba Saat: 11:05

Kurul Kalesi Kybele Heykeli’nin bulunmasından birkaç gün sonra, 2016’nın Kasım ayında Yücel Şenyurt hocayı ve ekibini Ünye Belediyesi aracılığıyla Tozkoparan’a davet etmiştik. Ünye Tozkoparan Kaya mezarında yaptığımız istişareler sırasında, Kurul’da ele geçirilen Kybele buluntusunun Ordu tanıtımı için muhteşem bir argüman olacağını söylemiştik.  Ekipten Atakan Akçayhoca, Kurul’da başka önemli buluntuların da ele geçirildiğinisöyleyerek, Karadeniz Arkeolojisi’nin önünün açıldığını ifade etmişti.

Nitekim Kurul’da ele geçen diğer Kybele, Dionysos ve Apollon heykelcikleri yanında çok sayıda çömlek, sikke ve savaş aleti ele geçirilmişti. Önceki yazılarımızda bu buluntulardan söz etmiştik.

2010 yılından itibaren yürütülmekte olan kazı çalışmalarında çok sayıdabuluntu ele geçmiştir. Buluntular içerisindeki en yoğun grup çanakçömlek buluntularıdır. Bunların arasında ise özellikle depo küpleri veamphoralar yoğunluktadır. Testi, tabak, çanak gibi genel formların yanı sıra, kandil, unguentarium ve kalıp yapımı kâseler(megara kâseleri) de ele geçmektedir. Şüphesiz, tarihlendirme açısındanen önemli grubu sikkeler oluşturur. Kurul Kalesi’nde bugünekadar ele geçen sikkelerin beşi dışında tüm örnekler, VI. MithradatesEupator Dionysos dönemine aittir.

Kurul’da ele geçirilen diğer buluntular ise, unguentariumlar ve kalıp yapımı kabartmalı kâselerdir.

 

Kurul Kalesi Pişmiş Toprak Unguentariumları

 

İlk örnekleri Erken Hellenistik Dönem’de karşımıza çıkan unguentariumlar özellikle mezar hediyesi olarak ya da kültle bağlantılı mekânlarda adak eşyası veya libasyon amaçlı kullanılmış kaplar olarak tanınmaktadır.

Kurul Kalesi’nde şimdiye dek yürütülen kazı çalışmalarında, kalede zirve kısmından kapı alanına kadar olan “İç Kale” kısmı ile “Kuzey Teras” kısmını kapsayan iki ana sektörde gelişen bir yerleşimin varlığı tespit edilmiştir. (Şenyurt ve Akçay, 2016, s. 226)

Kuzey Yamaçtaki Kybele Kült Alanı, Kapatılmış/Terkedilmiş Kült Alanı (Taş Yığma) ve Dionysos Kült Alanı özellikle unguentarium, rhyton ve kandil gibi kültsel uygulamalarla bağlantılı seramiklerin en yoğun ele geçtiği yerlerdir.Bu mekânlar dışında kaledeki tahribatla bağlantılı olarak yerleşim içerisinde dağınık halde ele geçen çok sayıda kırık unguentarium parçası bulunmuştur. Kalede şimdiye dek 23 adet tüm veya tüme yakın unguentarium, 32 adet unguentarium ağız-boyun, gövde veya dip parçası ele geçmiştir.

Kurul Kalesi’nin iki ana kazı sektöründen ilkini oluşturan İç Kale, kalenin zirvede en güney noktasından başlayarak, kuzeybatıya doğru uzanan kesimini kapsamaktadır. Kaya rezervuarının açıldığı ana kayaya doğru bir kapı aralığı şeklinde daralarak uzanan İç Kale sur duvarları, Basamaklı Tünel, Rezervuar ve Sunak Kayası olarak adlandırdığımız zirve noktasını da içine alarak, Kurul Kalesi yerleşiminin en yüksek kesimini oluşturmaktadır. İç kalenin güneybatı kesiminde yer alan Sunak Kayası, deniz seviyesinden 571 metre yüksekliği ile Kurul Kalesi'nin en yüksek zirvesini oluşturmaktadır.

İç Kale ile Kuzey Teras arasında bağlantıyı sağlayan koridor alanı unguentarium örneklerinin ele geçtiği bir diğer alandır. ‘Kapı Koridor Alanı’ olarak adlandırdığımız bu alan ana kayanın kuzeye doğru alçalarak yönlenmesini takip eden, her iki tarafında mekânların sıralandığı bir geçiş koridoru şeklindedir.

Kaleye yamaçtan erişimin sağlandığı ana giriş kapısındaki, monolith eşikten geçildikten sonra Kybele heykelinin bulunduğu alana girilmektedir. Bu mekân içerisinden Kybele nişinden bağımsız olarak mekân içine dağılmış biri tüme yakın 7 adet unguentarium ele geçmiştir.

Kalede unguentarium örneklerinin ele geçtiği son alan, kalenin anıtsal giriş kapısı ve mermer Kybele heykelinin bulunduğu alanın doğusunda, Kapatılmış/Terkedilmiş Kült Alanı’nın hemen kuzeydoğu bitişiğinde yer alan Dionysos Kült Alanı’dır. (6 adet)

Unguentarium örneklerinin tamamı, kalenin MÖ 2. yüzyıl sonu ile 1. yüzyılın ilk yarısına tarihlendirilen yerleşim tabakası ile uyumlu olarak daha çokGeç Hellenistik Dönem iğ formlu, ince uzun gövdeli formlardan oluşmaktadır. Söz konusu zaman aralığında bu kapların form özelliklerinde keskin farklılıklar bulunmamaktadır. Ancak bazı durumlarda (Dionysos Kült Alanı’ndan ele geçen örneklerde olduğu gibi) kullanım amaçlarına bağlı olarak kalite ve işçilikleri değişebilmektedir.

Yükseklikleri 17,2 cm ile 26,5 cm arasında değişen bu unguentariumların kil yapıları tümüyle aynıdır ve görülebilir katkı malzemeleri arasında yalnızca siyah kum ve kireç tanecikleri seçilebilmektedir. İyi fırınlanmış örneklerde astar ve perdah oldukça iyi korunmuştur. Bu örnekler, muhtemelen Doğu Karadeniz Bölge’sindeki yerel bir atölyede üretilmiş olmalıdır.MÖ 2. yüzyılın sonu ile MÖ 1. yüzyılın başlarına tarihlendirilmektir.

 

Kalıp Yapımı Kabartmalı Kâseler

 

MÖ 2. yüzyılın sonu ile MÖ 1. yüzyılın ikinci yarısına uzanan oldukça kısabir zaman aralığına tarihlendirilir. Yalnızca VI. Mithradates Dönemi ilesınırlı olan bu tarihler Kurul Kalesi’nde ele geçen diğer arkeolojik veriler ilede desteklenmektedir.

Kalıp yapımı kâseler genel olarak Ephesos,Pergamon ve Kyme gibi Batı Anadolu’nun önemli imalat merkezlerindenihraç edilen örnekler şeklinde karşımıza çıkmaktadır.Kurul Kalesi kazılarında ele geçmiş örnekler de, kilve yüzey özellikleri göz önüne alınarak Batı Anadolu kökenli ithal kaplarolarak değerlendirilmiştir. Bu bağlamda 2010-2019 yılları arasında KurulKalesi’nde yürütülen kazı çalışmalarında ele geçmiş toplam 72 parça kalıpyapımı kâsenin 60’a yakını İonia-Ephesos üretimi olan Gri kaplarla ilişkilidir.Geriye kalan az sayıdaki parça ise diğer bir üretim atölyesi olan Pergamon’aait örneklerden oluşmaktadır.

Buluntulardan da anlaşılacağı üzere MÖ 2. yüzyılın başlarında bir açık hava tapınım alanı olarakkullanıldığı anlaşılan Kurul Kayalıklarının zirve kısmının, Sunak Kayasıkutsal alanını da içine katarak bir kaleye dönüşümü ise VI. MithradatesDönemi (MÖ 120-63) içinde gerçekleşmiştir. Söz konusu döneminsonlarında Roma istilası ile büyük bir yıkım geçirmiş olan kalede,2010 yılından itibaren sürdürülen arkeolojik kazılarda elde edilenveriler, kaledeki yerleşimin MÖ 65/64 yıllarına denk geldiği düşünülenbu istila ile sonlandığını4 ve sonrasında herhangi bir yerleşim izinerastlanmadığını ortaya koymuştur. (Şenyurt – Akçay 2017, s. 182)

Hellenistik Dönem içki kapları arasında en yaygın ve popülerformlardan biri olan kalıp yapımı kabartmalı kâseler Akdeniz veKaradeniz bölgelerindeki Hellenistik Dönem yerleşimlerinin hemenhepsinde ele geçen özgün bir kap formudur. Genel form itibariyle yarımküre biçimli içki kabı olarak tanımlanan bu kaplar, kulpsuz ve kaidesizolup, dış yüzlerinde oldukça zengin motif ve figürler taşımaktadır.

 

 

 

Yararlanılan kaynaklar, resimler ve şema:

 

Prof. Dr. S. Yücel Şentürk, Dr. Leyla Yorulmaz, Kurul Kalesi Pişmiş Toprak Unguentariumları, Gaziantep University Journal of Social Sciences 2020

 

Prof. Dr. S. Yücel Şentürk, Dr. Leyla Yorulmaz, Kurul Kalesi Kazılarında Ele GeçenKalıp Yapımı Kabartmalı Kâseler, Seleucia | Sayı 10 | Mayıs 2020


Bu haber toplam 506 defa okunmuştur

Yazı Yorumları ( 0 Adet)

Adınız
E-mail Adresiniz
Güvenlik Kodu Lütfen Resimdeki kodu yazınız
Bu Yazıya Yorum Yapılmamış.
İlk Yorumu Siz Yapmak İster misiniz?

Yazarın Diğer Yazıları