HABER ARAMA
SON DAKİKA HABERLER
ukrayna nakliyat belarus nakliye Moldova Nakliyat ordu reklam ajansı

ERCAN ARSLAN

ERCAN ARSLAN

Osmanlı Ünye’sinde Başlık Akçesi

9 Aralık 2021 Perşembe Saat: 08:30

Anadolu coğrafyasında “Başlık parası” uygulaması Hititlere kadar uzanmaktadır. Hitit Aile Hukuku metinlerine bakıldığında damat, kız babasına “Kuşata” adlı bir ağırlık parası öderken, aynı zamanda kıza da “İvaru” denilen baba mirasının karşılığı için bir meblağ ödemekteydi. Eski Türklerde de evlilik öncesi kızın ailesine verilmesi zorunlu olan alt sınırı belirlenmiş “Kalın” uygulaması bilinmektedir. Tarihsel süreçte farklı etnik unsurların ve inanışların egemen olduğu bu coğrafyada varlığını devam ettiren uygulamalardan birisi de “Başlık Akçesi” olmuştur. 19.Asır Osmanlı toplumunda Canik ve Ordu havalisinde, kız alıp vermelerde “Başlık” ve “Yolluk” adı altında pek çok talepte bulunulması evliliklerin azalmasına yol açmaktaydı. Esasen memleket dâhilinde durum pek de farklı değildi. Evlenecek çağda ve ehliyette olan vatandaşların şikâyetleri Vilayete kadar ulaşmış olacak ki Trabzon Valisi tarafından Ünye kadısına gönderilen bir Buyruldu ile konuyla alakalı lazım gelen uygulamanın şekli icrası ifade edilmişti. Canik Muhassılı Abdullah Bey başta olmak üzere kaza naipleri, Ordu Mütesellimi Ebubekir Ağa, Ayanlar, imamlar ve muhtarlar ikaz edilmişti. Artık kaza, kasaba ve köylerde kız babalarının, evlilik öncesinde damat adayı ve ailesinden “Baş, Orta, Aşağı” şekilde belirlenen eşya ve levazımattan başkaca bir talepte bulunmamaları özellikle vurgulanmıştı. Başlık Akçesi ya nakdi olarak verilmeli veyahut belirtilen miktar değer karşılığı eşya ile karşılanmalıydı. Böylece sosyal hayatın düzeni muhafaza edilmeye çalışılmıştı.

Ünye’de uygulanacak olan A’lâ Boydan başlık  miktarı 500 kuruş idi. Yolluk Halep Kutnusu 1 top, Halep Alacası 2 top, Çiçekli entari 1 adet (Bundan aşağısı dahi velime-düğün elbisesi vesair),Şam gezisi Entari 1 adet, Atlas Libade 1 adet, Fransız şalı 1 adet, Onluk nişan altunu 30 adet, Sim kabare 1 çift (sair levazımatı dahi buna kıyasen tesviye oluna). Ünye’de uygulanacak olan Evsat Boydan başlık  miktarı 300 kuruş idi. Yolluk Halep Alacası 2 top, Şam kutnusu entari 1 adet (Bundan aşağısı dahi velime elbisesi vesair), Halep gezisi Entari 1 adet, Gezi Libade 1 adet (Çuka saltamarka olur ise de beis yoktur),  İngiliz şalı 1 adet, Onluk nişan altunu 20 adet, Sim kabare 1 çift (sair levazımatı dahi buna kıyasen tesviye oluna).Ünye’de uygulanacak olan Edna Boydan başlık  miktarı 150-200 kuruş arası idi. Yolluk Halep Alacası 1 top, Halep kutnusu entari 1 adet (Bundan aşağısı dahi velime elbisesi vesair), Diyarbakır gezisi Entari 1 adet, Keremsud Libade 1 adet (Şalı çuka olur ise de beis yoktur),  Lacivert şal 1 adet (aşağı cinsinden), Onluk nişan altunu 10 adet, Sim kabare 1 çift (sair levazımatı dahi buna kıyasen tesviye oluna)

7 Mayıs 1835 tarihli Çamurlu Mahallesi ahalisinden vefat eden Sarı Hacızade İsmail Ağa’nın tereke kaydında bazı emtianın fiyatlarını tespit etmek mümkündür. Kayda göre Onluk nişan altununun 30 adedi 300 kuruş idi. İngiliz ve Fransız Şalının iki adedi 150 kuruştu. Bu fiyatların gıda fiyatlarıyla mukayesesine bakmak için 15 Ekim 1832’de Ünye Çarşısında 1 kıyye koyun etinin 18 kuruş, 1 kıyye İnek etinin 14 kuruş, Kadayıfın 34 kuruş, Francala ekmeğin 18 kuruş, sabunun dirheminin 1 kuruş, olduğunu belirtelim.

Özellikle köylerden kasaba ve şehre velime elbisesi almaya birkaç ihtiyar kişiyle gelinmesi, eşyaların fiyatları çok yüksek olmayan kalemden alınması, bu esnada Hacıbaşı ve mutemetlerden istifade ile kayıt tutulması ve zarar ziyan yaşanmaması telkin edilmekte idi. Trabzon Valisince 20 Eylül 1838 tarihli bir başka Buyruldu’da nikâh akdi konusuna azami dikkat edilmesi, tarafların (bâkire, seyyibe, talip, matlup) evlenmelerinde bir sakınca olmadığına dair imam veya muhtarlardan alacakları mühürlü tezkirenin kadı veya naiplere ibrazı zorunluluğu vardı. Kadı ve naipler ancak bu şekilde evlenecek olanlara İzinname Belgesini verebilirlerdi. İzinnameler görüldükten sonra imamların iştirakiyle halka açık olarak nikâh akdi yerine getirilebilirdi. Ünye’ye dair örnek vermek gerekirse Çamurlu Mahallesi sakinlerinden Silahtar İsmail Ağa’nın kızı, Cevizderesi Kazasının Darahta Köyünün Müderrisinin oğlu Molla Ahmet ile evlenmesine şer’an bir mani olmadığı ve 18000 kuruş mihr-i muaccel mukabilinde evlenebilecekleri 28 Ağustos 1835 tarihli bir İzinname ile belirtilmişti. Bu konunun bu denli üzerinde durulmasının sebebi 5,10 kuruş verilerek tutulan yalancı şahitlerle bu işin gizli kapaklı yapıldığının mahkemeye intikal eden çoğu davada müşahede edildiğidir. Ayrıca bazı cahil imamların,  evlenecek olan tarafların izinnameleri olmadan nikâhlarını kıydıklarının işitildiği, şayet bunu yapanlar, emre aykırı hareket edenler tespit edilirse haklarında tedibat, terbiye ve tekdir uygulanacağı bilhassa belirtilmişti. Cumhuriyet devri Ünye’sinde Medeni Kanunun tatbikiyle başlık akçesi uygulaması da sona ermiştir. (Ekrem Memiş, Eskiçağ Türkiye Tarihi, Konya 1995,s.204-205; Ünye Şeriyye Sicilleri,96 b,107a,109 a; Meltem Öner,Geleneksel Kültürdeki Dokumanın Güncellenmesi: Gaziantep Kutnu Kumaşı Örneği” Millî Folklor, Sayı 121, 2019 Bahar, s.128-140)


Bu haber toplam 1.250 defa okunmuştur

Yazı Yorumları ( 0 Adet)

Adınız
E-mail Adresiniz
Güvenlik Kodu Lütfen Resimdeki kodu yazınız
Bu Yazıya Yorum Yapılmamış.
İlk Yorumu Siz Yapmak İster misiniz?

Yazarın Diğer Yazıları